Αποστολή στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης: H ιστορία ενός μυστικού αρχαίου πολιτισμού


Τον προϊστορικό οικισμό του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη τον κατέστρεψε ο σεισμός που προηγήθηκε λίγα 24ωρα της έκρηξης του ηφαιστείου του νησιού, (περίπου) το 1615 π.Χ. Το μίγμα ηφαιστειακής τέφρας και θηραϊκής γης σκέπασε τα ερείπια μιας ευημερούσας και προηγμένης κοινότητας ανθρώπων- για περισσότερα από 3.500 χρόνια η φωτιά πάγωσε τον χρόνο.


Ακρωτήρι-η θαμμένη πολιτεία

Ο οικισμός αποκαλύφθηκε από την αρχαιολογική σκαπάνη του Σπύρου Μαρινάτου, το 1967. Από τότε το Ακρωτήρι μπορεί να θεωρηθεί σαν ένα ανασκαφικό εγχείρημα εν εξελίξει- τον επόμενο χρόνο θα συμπληρωθούν 50 έτη από την έναρξη των εργασιών και υπολογίζεται πως μόνο το 26% της έκτασης του οικισμού έχει ανασκαφεί μέχρι τα θεμέλια. 


Δεν είναι διαφημισμένο αρχαιολογικό τοπόσημο, όπως η Βεργίνα ή οι Μυκήνες- όμως σε αυτήν τη θαμμένη πολιτεία, που επανέρχεται στο φως με μεθοδολογική ακρίβεια και υπομονή, μπορείς ακόμα να αισθανθείς τη ζωή των ανθρώπων του πρώτου πολιτισμού της Ευρώπης. Ακόμα και να τους δεις, στις μοναδικές του τοιχογραφίες.


Από μακριά δεν φαίνεται καν- καμιά επιβλητική ακρόπολη ή ναός, παρά μόνο ένα στέγαστρο δεκάδων στρεμμάτων. Στα πρώτα βήματα, με μερικές πρώτες ματιές τριγύρω, λίγο «αλαφροϊσκιωτος» να είσαι θα ανατριχιάσεις.
 Κανένα δέος από επιβλητικά μεγαθήρια (ή τερατουργήματα) της ανθρώπινης ιστορίας, σκέτη συγκίνηση- όπως βαδίζεις πλέον σε μια ανθρωποκεντρική πολίχνη της Εποχής του Χαλκού, σε έναν τόπο που κατοικούνταν από την 5η χιλιετία π.Χ.. Ατείχιστος οικισμός- οι κάτοικοι του ζούσαν εν ειρήνη.
 Κτίρια ιδιωτικά και δημόσια, φτιαγμένα από πελεκητές πέτρες, που για αυτό ο Μαρινάτος ονόμασε «ξεστές»- «Ξεστή 1», «Ξεστή 2» κ.ο.κ..
Σπίτια με πάνω όροφο και παράθυρα, διακοσμημένα με εξαιρετικές τοιχογραφίες, λιθόστρωτοι δρόμοι, δέντρα και ανοικτοί, δημόσιοι χώροι σαν πλατείες.
Τα ευρήματα των αγωγών κάτω από το λιθόστρωτο μαρτυρούν κι ένα πολύ καλά αναπτυγμένο αποχετευτικό σύστημα.

 Ο χώρος που έχει ανασκαφεί πιθανολογείται ότι ήταν το κέντρο του οικισμού, με δημόσιο κτίριο και τα σπίτια της ανώτερης τάξης. «Υποθέτουμε ότι εδώ ήταν το κέντρο- αλλά η πόλη θα πρέπει να είχε και πιο λαϊκές συνοικίες όπου ζούσαν οι μεταλλουργοί, οι τσαγκάρηδες, οι αγγειοπλάστες», λέει ο Χρήστος Ντούμας, ομότιμος καθηγητής προϊστορικής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διευθυντής των ανασκαφών στο Ακρωτήρι από το 1975, μετά τον θάνατο του Μαρινάτου, του οποίου είχε υπάρξει βοηθός.
 Είμαστε μια ομάδα δημοσιογράφων από όλον τον κόσμο και είμαι σίγουρος πως όλοι οι συνάδελφοι αισθάνθηκαν την τιμή να ξεναγούνται σ’ έναν τόπο τέτοιας ιστορικής σημασίας από έναν άνθρωπο με τόσο μεγάλη γνώση και διαχρονική αφοσίωση σε αυτόν.

«Βλέπουμε την πόλη όπως ήταν ακριβώς μετά το σεισμό και πριν την έκρηξη του ηφαιστείου», λέει ο ίδιος. «Δεν ξέρουμε πως λέγεται- έχουμε διαβάσει σε μια πινακίδα τις συλλαβές Α- ΡΕ- ΣΑ- ΝΑ, αλλά πιθανώς αναφέρεται σε κάτι άλλο.
Έχουμε πληροφορίες για την ζωή τους από τις τοιχογραφίες, τα σκεύη, τα υφάσματα και τα αγροτικά προϊόντα, όπως λάδι και κρασί. Στην τελική περίοδο του οικισμού δεν έχουμε τόσο αγρότες, όσο μια κοινότητα εμπόρων. Σε κάθε σπίτι υπήρχε και κάποιο εργαστήριο.
Το νησί εξαρτώταν οικονομικά από τη Μινωική Κρήτη- εξήγαγε εκεί πέτρες και ορυκτά, ενώ εμπορικές επαφές είχε και με την Κύπρο, την Αίγυπτο και άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου, όπως μαρτυρούν τα αρχαιολογικά ευρήματα.
 Έχουν βρεθεί αιγυπτιακά είδη στον οικισμό, αλλά και αναφορές σε αιγυπτιακές πηγές για «νησιώτες στη μέση της θάλασσας», που μάλλον σε αυτούς αναφέρονται.

Σύμφωνα με τον κύριο Ντούμα, μεταξύ του σεισμού και της έκρηξης του ηφαιστείου μεσολάβησε ένα μικρό χρονικό διάστημα, μάλλον λίγων ημερών. Φαίνεται από ενδείξεις σε σημεία του αρχαιολογικού χώρου ότι οι άνθρωποι μετά στον σεισμό επέστρεψαν- «έβγαλαν αντικείμενα από τα σπίτια τους για να τα μεταφέρουν αλλά έγινε η έκρηξη και τα άφησαν εκεί», μας λέει.

Ήταν μια αναπτυγμένη, καταναλωτική κοινωνία. Η θρησκεία τους μας είναι άγνωστη αλλά αν κρίνουμε από τις ζωγραφικές παραστάσεις των τοιχογραφιών ήταν μάλλον ανθρωποκεντρική. Όπως ο Μαρξ είχε πει- “οι μόνοι που δεν λάτρεψαν ζώα ήταν οι Έλληνες

Σύμφωνα με τον κύριο Ντούμα, μεταξύ του σεισμού και της έκρηξης του ηφαιστείου μεσολάβησε ένα μικρό χρονικό διάστημα, μάλλον λίγων ημερών. Φαίνεται από ενδείξεις σε σημεία του αρχαιολογικού χώρου ότι οι άνθρωποι μετά στον σεισμό επέστρεψαν- «έβγαλαν αντικείμενα από τα σπίτια τους για να τα μεταφέρουν αλλά έγινε η έκρηξη και τα άφησαν εκεί», μας λέει.


Τι απέγιναν οι κάτοικοι της άγνωστης αυτής πόλης;

Όταν το ηφαίστειο εξερράγη φυσούσαν δυτικοί άνεμοι που μετέφεραν τη στάχτη και τα αέρια των αναθυμιάσεων προς τα ανατολικά.
Λογικά, με την πρώτη έκρηξη τα συνεργεία και οι ομάδες των ανθρώπων που είχαν ήδη αρχίσει να επισκευάζουν τα σπίτια από τον σεισμό, εκκένωσαν πάλι την πόλη και ενώθηκαν με τον κύριο όγκο του πληθυσμού που θα είχε κατασκηνώσει κάπου κοντά. Το νησί ποτέ δεν εκκενώθηκε- κι αν κάποιοι το αποτόλμησαν σίγουρα πνίγηκαν στην άγρια θαλασσοταραχή.
Οι άνθρωποι πρέπει να μετακινήθηκαν απλώς προς τα δυτικά για να αποφύγουν τις στάχτες και τις αναθυμιάσεις- ίσως κάποια στιγμή βρεθούν θαμμένοι σε κάποια δυτική περιοχή του νησιού, κάτω από το ίδιο αμάλγαμα τέφρας και γης.

Στο Ακρωτήρι ο μεγαλύτερος όγκος της δουλειάς παράγεται στο εργαστήριο συντήρησης και αποκατάστασης των τοιχογραφιών. «Πρέπει πρώτα να προστατέψουμε αυτά που βρήκαμε, δε βιάζομαι για άλλα», λέει ο καθηγητής Ντούμας. Μέσα στο εργαστήριο, σε φαρδιά τραπέζια είναι απλωμένα χιλιάδες θραύσματα τοιχογραφιών- δεκαέξι συντηρητές εφοδιασμένοι με σύνεργα κατάλληλα για την λεπτεπίλεπτη εργασία συντήρησης και αποκατάστασής τους- μεγεθυντικούς φακούς, σύρριγες και διαλύματα- κυρίως, όμως, με άπειρη υπομονή, εργάζονται κατά μονάς.

 Ο Παναγιώτης Αγγελίδης είναι συντηρητής αρχαιοτήτων με ειδίκευση στις προϊστορικές τοιχογραφίες (frescos)- κι εργάζεται στο Ακρωτήρι 21 χρόνια, τα τελευταία τρία ως υπεύθυνος του εργαστηρίου. «Τα προβλήματα στο εργαστήρι ξεκίνησαν με την κρίση, γύρω στο 2010. Αποκορύφωμα ήταν το 2014, οπότε το εργαστήριο κινδύνεψε να κλείσει.
Τα προηγούμενα χρόνια κάποιους μήνες, έστω, λειτουργούσε- το ’14 λειτούργησε με 5 άτομα προσωπικό μόνο για δύο μήνες. Το 2015 ξεκίνησε η αντιστροφή αυτής της πτωτικής πορείας- λειτουργήσαμε για αρκετούς μήνες με χορηγίες του Αριστείδη Αλαφούζου και της εταιρείας Kaspersky.
 Από τον Φεβρουάριο του 2016 δέκα από τους συντηρητές πληρώνονται από την Kaspersky.
Τώρα που έχουμε χρήματα και κόσμο μπορούμε να κάνουμε πολλά πράγματα- είμαστε ένα πρότυπο εργαστήριο με συσσωρευμένη εμπειρία και τεχνογνωσία, έρχονται από εργαστήρια και πανεπιστήμια του εξωτερικού για να μας διδάξουν και γρήγορα λένε πως μάλλον εμείς πρέπει να τους επιμορφώσουμε».



Πως ένας Ρώσος ιδιοκτήτης εταιρίας ψηφιακής ασφάλειας έφτασε να χρηματοδοτεί μια από τις σημαντικότερες ελληνικές ανασκαφές 

Μαζί με την ομάδα των δημοσιογράφων βρίσκεται ο ίδιος ο Eugene Kaspersky, ιδρυτής της εταιρείας ψηφιακής ασφάλειας Kaspersky και διοργανωτής του δημοσιογραφικού διημέρου που μας έδωσε τη δυνατότητα να γνωρίσουμε τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι.
Ο Kaspersky είναι ένας δυναμικός Ρώσος επιχειρηματίας, εύθυμος και αυθόρμητος άνθρωπος- ή τουλάχιστον μου φάνηκε- που αγαπά την ιστορία και την αρχαιολογία και ανέλαβε σαν οικονομικός χορηγός να ξεκολλήσει το Ακρωτήρι από το τέλμα της ελληνικής κρίσης. «Ερωτεύθηκα την Σαντορίνη 15 χρόνια πριν, σαν απλός επισκέπτης.

Τη δεύτερη φορά που επισκέφτηκα το νησί, 11 χρόνια πριν, δεν γινόταν ανασκαφικές εργασίες και ο οικισμός ήταν κλειστός, μη επισκέψιμος. (σημ. το 2005 κατέρρευσε τμήμα του στεγάστρου σκοτώνοντας έναν Βρετανό τουρίστα και ο αρχαιολογικός χώρος παρέμεινε κλειστός μέχρι το 2012). Την τρίτη φορά που επισκέφτηκα το νησί ο αρχαιολογικός χώρος ήταν ανοικτός στο κοινό αλλά ανασκαφές δεν πραγματοποιούνταν», λέει ο ίδιος.

 Μετά από συζητήσεις με τους συμβούλους και τα στελέχη της εταιρείας, όλοι συμφώνησαν πως το Ακρωτήρι είναι ένα αρχαιολογικό πρότζεκτ που αξίζει να υποστηριχθεί οικονομικά. Οι Ρώσοι προσέγγισαν την Ελληνική Αρχαιολογική Εταιρεία και τον καθηγητή Ντούμα και εκδήλωσαν την πρόθεσή τους να συνδράμουν οικονομικά. «Μας εμπιστεύτηκαν και η ανασκαφή ξεκίνησε πάλι», λέει ο Eugene Kaspersky.

Aπό αριστερά προς τα δεξιά: O ζωγράφος Νίκος Σεπετζόγλου, ο επικεφαλής των ανασκαφών Χρήστος Ντούμας, ο συντηρητής Παναγιώτης Αγγελίδης και ο ιδιοκτήτης των Kaspersky Labs Εugene Kaspersky

Στα περιθώρια των ενημερώσεων και του συνεδρίου που ακολούθησε ρώτησα τον κύριο Kaspersky για τις πιθανές δυσκολίες που συνάντησε στην επικοινωνία του με το Υπουργείο Πολιτισμού και την ελληνική γραφειοκρατία- με παρέπεμψε στον μανατζερ της εταιρείας που χειρίστηκε το συγκεκριμένο κομμάτι.
«Μας ζήτησαν να παρουσιάσουμε ένα συγκεκριμένο πλάνο- από την στιγμή που το κάναμε, όλα κύλησαν όπως σε κάθε ευρωπαϊκό κράτος», μου λέει. «Τώρα θέλουμε να βρούμε κι άλλες εταιρείες που θα συμμετάσχουν ως χορηγοί, χρειάζονται κι άλλοι πόροι», σχολιάζει ο κύριος Kaspersky.
 Προς το παρόν η ρωσική εταιρεία, εκτός της μισθοδοσίας των δέκα συντηρητών, έχει αναλάβει την χορηγία ενός δεκαμελούς συνεργείου ανασκαφής που εργάζεται στο ακριβές σημείο του οικισμού όπου βρέθηκε ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματά του, ένα χρυσό αγαλματίδιο αιγάγρου, όπως και την χρηματοδότηση μιας ομάδας αρχιτεκτόνων (υπό την επιστημονική εποπτεία της κυρίας Κλαίρης Παλυβού, ομότιμης καθηγήτριας του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ) για την εκπόνηση μελέτης συντήρησης, προστασίας και ανάδειξης των μνημείων εντός του αρχαιολογικού χώρου, την «χαρτογράφηση» των 14 στρεμμάτων της ανασκαφής, όπως η ίδια είπε.

Ο καθηγητής Ντούμας είχε ήδη αναφερθεί στην ελπίδα του να βρεθεί κάποια δίγλωσση πινακίδα στον οικισμό- έστω μια λίστα από κάποια εμπορική συναλλαγή όπου τα εμπορεύματα θα αναγράφονται τόσο στην Γραμμική Α (που χρησιμοποιούνταν από τους νησιώτες αλλά δεν έχει ακόμα «αποκρυπτογραφηθεί») και σε κάποια άλλη, διαβασμένη πλέον, γλώσσα της εποχής, όπως τα αιγυπτιακά. «Τότε, ίσως καταφέρουμε να λύσουμε το μυστήριο και της Γραμμικής Α», λέει ο καθηγητής και αργότερα ο Kaspersky επανέλαβε τα λόγια του. Μπορώ μόνο να φανταστώ την περηφάνεια που θα νιώσει, ο ιδρυτής μιας εταιρείας που ασχολείται με κώδικες λογισμικού το 2016, αν με τη συνδρομή του αποκρυπτογραφηθεί ένας από τους τελευταίους (γλωσσικούς) κώδικες που παραμένουν κλειδωμένοι…

Στο εργαστήριο συντήρησης συναντούμε και τον ζωγράφο Νίκο Σεπετζόγλου, που εργάζεται εκεί από το 2008. «Επεξεργάζομαι τα κομμάτια των τοιχογραφιών που δε συνδέονται μεταξύ τους, προσπαθούμε να προτείνουμε θέσεις και να κάνουμε σχεδιαστική αποκατάσταση. Από τα θραύσματα που βρίσκουμε, συμπληρώνουμε ένα αποσπασματικό παζλ.
Είναι μια απολαυστική δουλειά αλλά έχει και μεγάλη ευθύνη γιατί πρέπει να αποκαταστήσουμε την τοιχογραφία στην αυθεντική της μορφή, χωρίς να την επηρεάσουμε.
Και η αίσθηση ότι συμμετέχεις στο έργο ενός μεμονωμένου τεχνίτη ή ενός εργαστηρίου χιλιάδων χρόνων πριν, είναι πολύ συγκινητική», λέει ο ίδιος.
 Η τεχνοτροπία των τοιχογραφιών του Ακρωτηρίου μοιάζει με της Μινωικής Κρήτης αλλά έχουν και τοπικό «ιδίωμα»- π.χ. εδώ το βάθος στις εικόνες είναι λευκό, σαν μια αίσθηση ορίζοντα, ενώ στις κρητικές είναι έντονα χρωματισμένο.
 Αυτή την περίοδο ο Σεπετζόγλου, μαζί με δέκα συντηρητές έχουν ξεκινήσει να εργάζονται στην αποκατάσταση της μεγάλης τοιχογραφίας που βρέθηκε στο κλιμακοστάσιο της «Ξεστής 4», κτίριο που μάλλον είχε δημόσιο χαρακτήρα.
Απεικονίζει μια πομπή την οποία εκτιμάται ότι συνθέτουν 14 παραστάσεις αντρικών μορφών- η συντήρηση των θραυσμάτων που έχουν βρεθεί, η συνέχιση της ανασκαφής για να βρεθούν και τα υπόλοιπα και, τελικά, η αποκατάσταση της τοιχογραφίας θα χρειαστεί αρκετά χρόνια, πέραν της πενταετίας.
Τουλάχιστον η Kaspersky, διά στόματος του ιδρυτή της, διαβεβαίωσε πολλάκις ότι θα συνεχίσει να υποστηρίζει οικονομικά το εγχείρημα.

Οι τοιχογραφίες που μένουν στοιβαγμένες στις αποθήκες περιμένοντας ένα μουσείο

Σε μια αίθουσα του εργαστηρίου μεγάλα «τελάρα» τοιχογραφιών, αρκετών τετραγωνικών μέτρων, μας αποκαλύπτονται από τους συντηρητές. Ζωγραφιές όλο χρώμα που αναπαριστούν όπως, ίσως, κανένα γραπτό κείμενο δε θα μπορούσε, τη ζωή στον τόπο και την εποχή των δημιουργών τους. Γεωμετρικά σχέδια, κυρίως με επαναλαμβανομενα σπειροειδή μοτίβα, τοπία, σκηνές της καθημερινής ζωής, τελετουργίες, φυτά, ζώα και άνθρωποι, ακόμα και μυθικά πλάσματα παρέχουν ακομα και στον απλό παρατηρητή τους πλήθος πληροφοριών, από το στυλ κουρέματός τους, μέχρι τη ναυπηγική τους τέχνη. Ο καθηγητής Ντούμας μας εξηγεί τις λεπτομέρειες, όπως ότι το πρόσωπο των ανδρών ρεαλιστικά αποδίδεται κοκκινωπό, από την έκθεσή τους στον ήλιο, ενώ η επιδερμίδα των γυναικών, που παρέμεναν κυρίως στο σπίτι, είναι λευκή. «Ο ρόλος της γυναίκας είναι τονισμένος- μια γυναικεία μορφή μεγάλων διαστάσεων σε σχέση με τις υπόλοιπες μορφές της σύνθεσης, πιθανότατα αναπαριστά κάποια θεά. Τα δύο φύλα φαίνονται τελικά ίσα- αλλά με διακριτούς ρόλους. Οι γυναίκες στο σπίτι μεγάλωναν το παιδιά, ενώ οι άντρες ταξίδευαν και εμπορεύονταν».

Τοιχογραφίες που έχουν συντηρηθεί και αποκατασταθεί. Φυλάσσονται στις αποθήκες του εργαστηρίου

Ρωτάω τον συντηρητή Παναγιώτη Αγγελίδη γιατί αυτά τα αριστουργήματα παραμένουν στις αποθήκες. «Για το θέμα της έκθεσης των τοιχογραφιών είναι υπεύθυνο το Υπουργείο Πολιτισμού. Το εργαστήριο μας έχει συντηρήσει και αποκαταστήσει 58 τοιχογραφικές συνθέσεις διαφόρων διαστάσεων- μόνο το 20% από αυτές εκτίθεται στο κοινό, είτε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, είτε στο μουσείο της προϊστορικής Θύρας. Το υπόλοιπο 80% βρίσκεται στις αποθήκες- τις συντηρούμε και τις φυλάσσουμε μέχρι να έρθει η ώρα να εκτεθούν», μου λέει. «Και ποια θα είναι αυτή η ώρα;», τον ρωτάω. «Όποτε αποφασίσει το ελληνικό κράτος», απαντάει.

Οι τοιχογραφίες περιμένουν ένα μουσείο. Ίσως σύντομα κάποιες εκτεθούν στο μουσείο της Σαντορίνης- πάντως, προσωπικά αισθάνομαι ντροπή που αυτούς τους θησαυρούς τους απολαμβάνουμε μόνο οι εργαζόμενοι εδώ. Θα είναι για εμάς μεγάλη ηθική ικανοποίηση η έκθεσή τους στο κοινό

O Παναγιώτης Αγγελίδης 

«Εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα από τις τοιχογραφίες που αποκάλυψε ο Μαρινάτος περιμένουν να συντηρηθούν. Τμήματα τοιχογραφιών περιμένουν ακόμα στο σκάμα», λέει ο καθηγητής Ντούμας. «Στο εργαστήριο και στις αποθήκες υπάρχουν 5.000 κιβώτια με θραύσματα, τα ίδια τα σπαράγματα των τοιχογραφιών καταλαμβάνουν εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα. Το έδαφος είναι ένα ιστορικό αρχείο, η ανάγνωση του οποίου μόνο με την ανασκαφή επιτυγχάνεται. Αλλά η ανασκαφή είναι εξ ορισμού καταστροφική διαδικασία για ότι προφύλαξε ο χρόνος κάτω από έναν μανδύα ελαφρόπετρας και θηραϊκής γης- μόνο η επιστημονική μεθοδολογία μπορεί να περιορίσει τη ζημιά. Γι’ αυτό δε βιάζομαι στις ανασκαφές- μάλιστα αφότου ανέλαβα το 1975 τη διεύθυνση του έργου, περιόρισα τις ενέργειές μου στη διαχείριση των ευρημάτων, δεκάδων χιλιάδων πήλινων αγγείων και μικροαντικειμένων. Αρχικά είχα υπολογίσει πως θα χρειάζονταν 20 χρόνια, αλλά αποδείχτηκε πως η αποκατάσταση μιας μόνο τοιχογραφικής σύνθεσης μπορεί να χρειαστεί τόσο χρόνο», συμπληρώνει ο ίδιος. Ακούγοντάς τον να εξηγεί τον τρόπο της δουλειάς του, μένεις σίγουρος πως το Ακρωτήρι δε θα έχει ποτέ την τύχη της Κνωσού, η αυθεντικότητα της οποίας ακόμα τελεί υπό αμφισβήτηση σε πολλά κρίσιμα σημεία, μετά τις αυθαίρετες και αντιεπιστημονικές παρεμβάσεις του Σερ Άρθουρ Έβανς. Ο καθηγητής Ντούμας δεν σκοπεύει στην φήμη που τόσο έθελγε τον Βρετανό Σερ Άρθουρ Έβανς που – είναι ο πρώτος που αντιλήφθηκε ότι η ανασκαφική έρευνα του Ακρωτηρίου ξεπερνά σε βάθος χρόνου όχι μόνο τον ίδιο αλλά και όλες τις σημερινές γενιές των ανθρώπων.

«Ας σκεφτούμε αυτούς τους ανθρώπους, μια ευημερούσα κοινότητα που από τη μια στιγμή στην άλλη χάθηκε»

Επιστρέφοντας στην Αθήνα, παρατηρούσα από ψηλά τη Σαντορίνη. Ένας τουριστικός προορισμός παγκόσμιας «κλάσης», με 1.600.000 επισκέπτες την τελευταία χρονιά. Θυμήθηκα την αφήγηση του καθηγητή για τα πρώτα χρόνια των ανασκαφών στη Σαντορίνη στα τέλη της δεκετίας του ’60- όταν στο νησί υπήρχε μόνο μία ταβέρνα, η τοπική φάβα αποτελούσε αναγκαστικά τη βάση μιας λιτής διατροφής των φτωχών νησιωτών αντί για γκουρμέ πρώτο πιάτο και τα γαϊδουράκια ανεβοκατέβαιναν καλντερίμια και ηφαιστειακά εδάφη, δίχως ο κόπος τους να καταβάλλεται ως ύψιστο φετίχ της τουριστικής ανοησίας. Και σκέφτηκα πως η σημερινή Σαντορίνη, παρά την ελληνική κρίση, παραμένει εξαιτίας της σπάνιας ομορφιάς της μια ευημερούσα κοινότητα, διασυνδεμένη με τα πέρατα του κόσμου μέσω αλλεπάλληλων τσάρτερ και πολυτελών γιωτ που διασχίζουν το Γιβραλτάρ για μια κρουαζιέρα στην καλντέρα.

Η Νανώ Μαρινάτου, κόρη του αρχαιολόγου Σπυρίδωνα Μαρινάτου είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, επικεφαλής του Τμήματος Κλασικών και Μεσογειακών Σπουδών. Ήταν παρούσα σε αυτό το ενημερωτικό διήμερο που οργάνωσε η Kaspersky στο Ακρωτήρι- «Ας σκεφτούμε αυτούς τους ανθρώπους, μια ευημερούσα κοινότητα που από τη μια στιγμή στην άλλη χάθηκε. Ας σκεφτούμε πόσο εύθραυστες είναι οι ανθρώπινες ζωές, όλων μας».ΠΗΓΗ: http://www.huffingtonpost.gr/

ΔΗΛΟΣ: Εντοπίστηκε ναυάγιο που χρονολογείται στην Ύστερη Ελληνιστική Εποχή

Πρόκειται για πέντε  ναυάγια της Ύστερης Ελληνιστικής περιόδου  ένα ναυάγιο της Ρωμαϊκής περιόδου 


Άποψη της θεμελίωσης της κατασκευής στον όρμο του Σκαρδανά προς τα δυτικά

Στο διάστημα από 25 Μαΐου έως 15 Ιουνίου 2016, συνεχίστηκε η έρευνα – αποτύπωση στη Δήλο υπό την διεύθυνση της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Σκοπός της υποθαλάσσιας έρευνας ήταν να αποτυπωθούν τα κατάλοιπα που βρίσκονται στη θαλάσσια περιοχή της συνοικίας του Σκαρδανά.

Άποψη του όρμου του Σκαρδανά προς τα νοτιοδυτικά με ορατά τα κατάλοιπα των κατασκευών

Κατά τη διάρκεια της ερευνητικής αποστολής εντοπίσθηκαν και αποτυπώθηκαν τοίχοι κτισμάτων στον αιγιαλό κατά μήκος της ακτογραμμής. Επίσης εντοπίστηκαν και αποτυπώθηκαν δομικά στοιχεία πεσμένης κιονοστοιχίας σε βάθος από 20 εκατοστά έως 5 μέτρα καθώς και μια κατασκευή με ισχυρή θεμελίωση (εικ. 1), η οποία φαίνεται ότι, πιθανότατα ανήκε σε λιμενική εγκατάσταση για την ταύτιση της οποίας μόνο η ανασκαφική έρευνα θα δώσει περισσότερες πληροφορίες. Η ύπαρξη αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων αποτελούν μέρος ενός ακόμη λιμανιού στην περιοχή.

Ναυάγιο της Ρωμαϊκής περιόδου Η αρχαιολογική «βουτιά» στα νερά της Δήλου εμπλουτίζει εκ νέου τον αρχαιολογικό χάρτη του νησιού. Ένα νέο λιμάνι του 1ου αιώνα π.Χ., την περίοδο της μεγάλης οικονομικής και πολιτιστικής ακμής του νησιού, και οχτώ ναυάγια που ταυτίζονται σε διαφορετικές χρονολογικές περιόδους έφερε στο φως η νέα υποθαλάσσια έρευνα στο αρχαιολογικό διαμάντι του Αιγαίου.

Στην ευρύτερη περιοχή σε απόσταση 35 μέτρων βορειοδυτικά του όρμου Σκαρδανά εντοπίστηκε ναυάγιο που χρονολογείται στην Ύστερη Ελληνιστική Εποχή (εικ. 2). Από τα αποτελέσματα της υποθαλάσσιας έρευνας στη Δήλο, προκύπτει ότι όπως και στον όρμο της Συνοικίας του Σταδίου, τον οποίο η ερευνητική ομάδα είχε μελετήσει το 2014 και 2015, και στον όρμο της Συνοικίας του Σκαρδανά (εικ. 3) λειτουργούσε ένα λιμάνι εμπορικό, με χρήση βοηθητική στο κεντρικό αρχαίο λιμάνι της Δήλου. Επιπροσθέτως, η ερευνητική αποστολή πραγματοποίησε υποβρύχιες διερευνητικές αυτοψίες για τον εντοπισμό αρχαίων ναυαγίων μεταξύ Δήλου και Ρήνειας κατά τη διάρκεια των οποίων εντοπίσθηκαν επτά (7) ναυάγια αρχαίων εμπορικών πλοίων.

Ναυάγιο της Ρωμαϊκής περιόδου

Πρόκειται για πέντε (5) ναυάγια της Ύστερης Ελληνιστικής περιόδου (εικ. 4) ένα ναυάγιο της Ρωμαϊκής περιόδου (εικ. 5) και ένα ναυάγιο το οποίο μετέφερε δομικό υλικό (σχιστολιθικές πλάκες).Το γεγονός αυτό δηλώνει ότι η Δήλος γνώρισε μια ραγδαία οικονομική ανάπτυξη μετά το 167 π.Χ., όταν οι Ρωμαίοι το μετέτρεψαν σε μια εμπορική βάση που συνέδεε την ανατολική και τη δυτική Μεσόγειο. Επιπλέον, ο δίαυλος μεταξύ Δήλου και Ρήνειας αποτελεί ένα από τα βασικά θαλάσσια περάσματα.

Ψάχνουν το μυστικό της Οικίας των Θρανίων

ΣΤΟ ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΤΗΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ

Ξεκινούν και πάλι οι ανασκαφές στο Ακρωτήρι Θήρας, ύστερα από μια διακοπή μερικών ετών. 

Η ανασκαφική ομάδα του κ. Χρήστου Ντούμα θα πραγματοποιήσει ανασκαφή στην Οικία των Θρανίων, το κτίριο δίπλα στο οποίο βρέθηκε το 1999 χρυσό ειδώλιο αιγάγρου,την οποία θα κάνει φέτος η επιστημονική ομάδα του Ακρωτηρίου Θήρας, μετά από μια διακοπή μερικών ετών. Το ζητούμενο των αρχαιολόγων είναι να διερευνήσουν τον χαρακτήρα του συγκεκριμένου κτιρίου, που υποψιάζονται πως θα πρέπει να ήταν δημόσιο κτίριο. 

Στο συμπέρασμα τους οδηγεί, εκτός από τα ευρήματα, και η αρχιτεκτονική ομοιότητα με το διπλανό κτίριο, που έχει ονομαστεί «Ξεστή 3» και που είναι το μοναδικό μέχρι στιγμής με δημόσιο χαρακτήρα στο Ακρωτήρι.

 Η άδεια δόθηκε από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και η υπουργική απόφαση μόλις εκδόθηκε.
«Το αξιοπερίεργο με αυτό το αντικείμενο δεν είναι μόνον ότι βρέθηκε σε ένα ξύλινο κουτί, αλλά ότι
κανένας από τους κατοίκους δεν φαίνεται να το πείραξε όταν εκκένωσαν την πόλη για να σωθούν. Συνεπώς το να καταλάβουμε τι ήταν αυτό το κτίριο μέσα στο οποίο βρέθηκε θα είναι πολύ ενδιαφέρον», είπε ο επικεφαλής των ανασκαφών κ. Χρήστος Ντούμας σε ειδική εκδήλωση στη Σαντορίνη.

Ο μικρών διαστάσεων χρυσός αίγαγρος (κρι κρι), έργο του 17ου αι. π.Χ., εντοπίστηκε κατά την ανασκαφή για τη θεμελίωση των στύλων του στεγάστρου το 1999. Βρέθηκε σε μια ξύλινη θήκη, από την οποία διατηρήθηκε μόνο το αποτύπωμα, μέσα σε μια πήλινη λάρνακα. Η λάρνακα ήταν τοποθετημένη κάτω από ένα σωρό κεράτων τα οποία ανήκαν κυρίως σε αιγοπρόβατα. Το ειδώλιο εκτίθεται στο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας στα Φηρά.

Δημόσιο κτίριο

Η Ξεστή 3

Η Οικία των Θρανίων βρίσκεται ακριβώς στα νότια της Ξεστής 3. Μέχρι τώρα έχει αποκαλυφθεί μικρό μέρος της, το οποίο σώζει κτιστό θρανίο στον προθάλαμό του, οπότε ονομάστηκε Οικία Θρανίων. Μεταξύ της Οικίας Θρανίων και του δυτικού άκρου της Ξεστής 3, στις 12 Δεκεμβρίου του 1999, κατά τη διάρκεια των εργασιών ανασκαφής για τη στήριξη των πεσσών θεμελίωσης του νέου στεγάστρου, ανακαλύφθηκε το ειδώλιο.

Ο χαρακτήρας της Οικίας των Θρανίων έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς φαίνεται πως σχετιζόταν με τον χαρακτήρα της Ξεστής 3, ενός κτιρίου με πολύ πλούσια εικονογράφηση, από την οποία οι αρχαιολόγοι εικάζουν πως ίσως είχε να κάνει με τελετές ενηλικίωσης και μύησης των αγοριών, λόγω μιας τοιχογραφίας με γυμνά αγόρια. Για την Οικία των Θρανίων θεωρούν πιθανό να λειτουργούσε εκεί κάποιας μορφής ιερό.

Η Ξεστή 3, ένα τριώροφο κτίριο της ύστερης εποχής του Χαλκού στο Ακρωτήρι της Θήρας, το οποίο διατηρήθηκε σκεπασμένο από την ηφαιστειακή στάχτη. Είχε πολύ ενδιαφέρον δομικό σύστημα με οριζόντιες και κάθετες ξύλινες ενισχύσεις στους τοίχους, και 15 δωμάτια στο ισόγειο και στον πρώτο όροφο – άγνωστο πόσα είχε στον δεύτερο. Κάποια από αυτά συνδέονταν με πολύθυρα. Στο συγκρότημα αυτό βρέθηκε ένας πολύ μεγάλος αριθμός από τοιχογραφίες, με πιο σημαντική την τοιχογραφική σύνθεση με τις Κροκοσυλλέκτριες (Πρώτος όροφος, Δωμάτιο 3Α, Ανατολικός τοίχος). Στον βόρειο τοίχο του ίδιου δωματίου υπήρχε η τοιχογραφία της Πότνιας θηρών, η οποία αποτελεί κοινή θεματική ενότητα με τις Κροκοσυλλέκτριες.

Σε ένα από τα δωμάτια του ισογείου υπάρχει Δεξαμενή καθαρμών (άδυτο), ένας χώρος με βυθισμένο μικρό τμήμα του δαπέδου του και κλίμακα που οδηγεί σε αυτό, που θεωρείται ιερός. Αυτό, σε συνδυασμό με τη θεματολογία των τοιχογραφιών, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στην Ξεστή 3 πραγματοποιούνταν διάφορες τελετές και είναι το μόνο μέχρι τώρα κτίριο του οικισμού, στο οποίο είναι αρκετά πιθανή η λατρευτική/θρησκευτική χρήση. Στο βόρειο τοίχο του δωματίου με τη δεξαμενή καθαρμών βρισκόταν η τοιχογραφία των Λατρευτριών.
Στον Προθάλαμο 5 βρέθηκε η τοιχογραφία του Κυνηγού. Στο δωμάτιο 3Β του ισογείου βρέθηκε η τοιχογραφία με τα Γυμνά αγόρια.

Ανασύσταση

Η ανασκαφική ομάδα του κ. Χρήστου Ντούμα θα πραγματοποιήσει ανασκαφή στην Οικία των Θρανίων, το κτίριο δίπλα στο οποίο βρέθηκε το 1999 χρυσό ειδώλιο αιγάγρου

Ο κ. Χρήστος Ντούμας και οι συνεργάτες του θα συνεχίσουν ταυτοχρόνως τη στερέωση, μελέτη και συντήρηση των ευρημάτων και ιδιαιτέρως των τοιχογραφιών, που είναι πολλές και σημαντικές. Μέχρι σήμερα, μετά από δεκαετίες εργασιών έχουν ανασυσταθεί 58 τοιχογραφικές παραστάσεις, ενώ εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα σπαραγμάτων από τις ανασκαφές του Μαρινάτου αναμένουν να πάρουν και πάλι μορφή.

«Δεν βιαζόμαστε να κάνουμε νέες ανασκαφές. Το έδαφος είναι ένα αρχείο, η ανάγνωση του οποίου μπορεί να γίνει μόνο με την ανασκαφή. Η ανασκαφή όμως από μόνη της είναι μια καταστροφική διαδικασία, όπου τα όποια λάθη δεν μπορούν να αναστραφούν. Το χώμα είναι για τις αρχαιότητες η καλύτερη προφύλαξη, είναι ένα βιβλίο γεμάτο πληροφορίες. Κάθε φορά που κάνουμε ανασκαφές διαβάζουμε το βιβλίο αυτό, αλλά σίγουρα προκαλούμε ζημιές, χάνουμε πολλά από αυτά που θα μπορούσαμε να μάθουμε.
Μετά από τόσα χρόνια, μπορώ να σας πω ότι δεν βιάζομαι να αποκαλύψω πράγματα, ούτε με καθοδηγεί η περιέργεια. Προτεραιότητά μας είναι να γίνουν όλα σωστά, να έχουμε υπομονή», είπε.

Ευγένιος Κασπέρσκι «Εχουμε να ανακαλύψουμε ακόμα πάρα πολλά»
Η ανασκαφή και τα έργα γίνονται μετά από χρηματοδότηση την οποία εξασφάλισε το Ιδρυμα Kaspersky. Το Kaspersky Lab μεταξύ άλλων θα χρηματοδοτήσει:
• τη μελέτη στερέωσης των κτισμάτων που έχουν ήδη έρθει στο φως
• τη συμπληρωματική ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο
• την αποκατάσταση μιας από τις τοιχογραφίες που έχουν ήδη βρεθεί στην Ξεστή 4, στην οποία εικονίζεται ανδρική μορφή ανερχόμενη το Μέγα Κλιμακοστάσιο.

Η συνεργασία των φορέων έχει ξεκινήσει εδώ και δύο χρόνια.

Ο χρυσός αίγαγρος (κρι κρι), έργο του 17ου αι. π.Χ.

«Επισκεφτήκαμε το Ακρωτήρι, είδαμε ότι η ανασκαφή είχε σταματήσει και αποφασίσαμε να βοηθήσουμε. Είναι ένας θησαυρός για όλη την ανθρωπότητα. Δεν ξέραμε τίποτα από ανασκαφές. Αυτό που με γοητεύει στο Ακρωτήρι και στη συνεχιζόμενη, εδώ και δεκαετίες, αρχαιολογική έρευνα είναι η αίσθηση του απρόβλεπτου παρελθόντος.
Το ότι 3.500 χρόνια μετά από την έκρηξη του ηφαιστείου, εμείς οι σύγχρονοι άνθρωποι προσπαθούμε να κατανοήσουμε πώς ζούσαν οι κάτοικοι αυτού του τόπου τότε. Και πιστεύω ότι έχουμε ακόμα να ανακαλύψουμε παρά πολλά.
Λέτε σε 3.500 χρόνια από σήμερα, να ενδιαφέρεται κανείς να μάθει τι κάναμε εμείς;», αναρωτήθηκε ο Ευγένιος Κασπέρσκι κατά την ανακοίνωση επέκτασης της συνεργασίας των δύο πλευρών, στην εκδήλωση που έγινε στη Σαντορίνη.

Αναγκαίο ένα μουσείο

Ο ιδρυτής της φαίνεται να συμμερίζεται και την ανάγκη δημιουργίας ενός σύγχρονου μουσείου στην περιοχή του Ακρωτηρίου, όπου θα εκτεθούν οι μοναδικές τοιχογραφίες, που για την ώρα φυλάσσονται σε ειδικό χώρο.

Λεπτομέρεια από την τοιχογραφική σύνθεση με τις «Κροκοσυλλέκτριες» που βρέθηκε στο τριώροφο κτίριο Ξεστή 3. Η στερέωση, η μελέτη και η συντήρηση των τοιχογραφιών του Ακρωτηρίου θα συνεχισθούν

«Η πρόοδος που σημειώσαμε τον τελευταίο χρόνο είναι ήδη ορατή. Εχουμε όμως πολύ περισσότερα να κάνουμε και σίγουρα χρειάζεται ένα μουσείο για να εκτεθούν στο κοινό οι τοιχογραφίες», συμπλήρωσε ο καθηγητής Χρίστος Ντούμας. Σήμερα, αρκετές από τις τοιχογραφίες που προέρχονται από το Ακρωτήρι είναι σε μια κλειστή αίθουσα του Μουσείου Θήρας και περιμένουν να ανοίξει η αίθουσα για το κοινό.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΩΤΤΗ ethnos.gr

ΚΥΘΝΟΣ: Αρχαιολογικοί θησαυροί σε κιβώτια

Το επιβλητικό αρχαϊκό ιερό του Απόλλωνα στην Κύθνο 

Ο πλούτος των αρχαιολογικών ευρημάτων στην Κύθνο επιβάλλει τη δημιουργία αρχαιολογικού μουσείου. Αυτό τονίζει ο Σύλλογος Φίλων Αρχαιολογικού Μουσείου Νήσου Κύθνου, ο οποίος «γεννήθηκε» από τη μεγάλη ανάγκη να στεγαστούν όλα τα αρχαιολογικά ευρήματα από τις ανασκαφές στον Μαρουλά και στον γεωμετρικό και αρχαϊκό Κάστελλα αλλά και από σωστικές ανασκαφές και επιφανειακές έρευνες στο νησί.

Χρυσός ρόδακας των Κυθνίων 

«Εκφράζουμε τη θέληση των Κυθνίων και όσων αγαπούν αυτό το πανέμορφο νησί να ιδρυθεί και να λειτουργήσει
μουσείο στο νησί. Είναι κρίμα η δόξα της Κύθνου να είναι κρυμμένη σε κιβώτια», υποστηρίζουν τα μέλη του συλλόγου, προσθέτοντας ότι έχουν «άμεση συνεργασία με τον Δήμο Κύθνου, που έχει παραχωρήσει από το 2000 το κτίριο στο οποίο θα ιδρυθεί το μουσείο, καθώς και με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, η νέα διεύθυνση της οποίας, υπό τον Δημήτρη Αθανασούλη, έχει επιδείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ίδρυση και τη λειτουργία του μουσείου, καταθέτοντας εγκαίρως την υποψηφιότητα της Κύθνου για τη χρηματοδότηση μέσω του ΕΣΠΑ 2016-2020».
Η Κύθνος παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αλλά πολλές γνωστές αρχαιολογικές θέσεις δεν έχουν ακόμη ερευνηθεί ανασκαφικά. Η πανεπιστημιακή ανασκαφή στο νησί, που άρχισε το 2002 και συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Αλέξανδρου Μαζαράκη-Αινιάν, έχει φέρει στο φως από τη γη της αρχαίας Κύθνου μέγα πλήθος πολύτιμων ευρημάτων.

Ασημένιο ενώτιο (σκουλαρίκι) των Κυθνίων 

Οι έως σήμερα ανασκαφές έφεραν στο φως ένα ασύλητο ιερό των αρχαϊκών, κλασικών και ελληνιστικών χρόνων. Το ιερό ανασκάφηκε από το 2002-2006. Ο δίδυμος ναός βρέθηκε άθικτος, με όλα τα πολύτιμα ως επί το πλείστον αφιερώματα στη θέση τους. Νότια του ναού ανασκάφηκαν δύο βωμοί, καθώς και ένας εκτεταμένος «αποθέτης» που περιείχε και αυτός εκατοντάδες πολύτιμα αφιερώματα.

Ελεφαντοστέινη πόρπη ζώνης των Κυθνίων

Από το 2009 επαναλήφθηκαν οι ανασκαφικές έρευνες. Δυτικά του ιερού ανασκάφηκε ένα μνημειακό ανάλημμα και λίγο χαμηλότερα ένα δημόσιο κτίριο (πρυτανείο;) της κλασικής-ελληνιστικής περιόδου. Το ασύλητο ιερό των αρχαϊκών, κλασικών και ελληνιστικών χρόνων ήταν μια αποκάλυψη.
Παράλληλα, από το 2005 έως το 2011 πραγματοποιήθηκε, με τη συνεργασία της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, υποβρύχια έρευνα και ανασκαφή στον όρμο του Μανδρακίου – το αρχαίο λιμάνι του Βρυοκάστρου. Αποτυπώθηκαν ολόκληρη η λιμενολεκάνη και τα κτίσματα που εντοπίστηκαν τόσο στην ακτή όσο και στον πυθμένα της θάλασσας και το 2007-2009 ανασκάφηκε ένα εξ αυτών, που πιθανώς ταυτίζεται με τμήμα του καταβυθισμένου παράκτιου οχυρωματικού τείχους. Το 2008-2009 η ανασκαφή της υποθεμελίωσης του προαναφερθέντος τείχους έφερε στο φως σημαντικά μαρμάρινα γλυπτά της ρωμαϊκής περιόδου, ενώ το 2010-2011 πραγματοποιήθηκαν ανασκαφικές τομές εντός της λιμενολεκάνης. ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΚΑΡΑΛΗ-ethnos.gr/

   ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΚΥΘΝΟ 
ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΕΔΩ     

Νέες εκπλήξεις από το ναυάγιο των Αντικυθήρων

ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΣΤΟΝ ΒΥΘΟ
Οι δύτες που συμμετείχαν στην υποβρύχια ανασκαφή ανακάλυψαν και ένα χρυσό δακτυλίδι
Ενα δεύτερο χάλκινο δόρυ με την αιχμή, σε συνέχεια του πρώτου που εντοπίστηκε το 2014, καθώς και τέσσερα θραύσματα μαρμάρινων αγαλμάτων, από τα οποία ξεχωρίζει ένας καρπός αριστερού χεριού, είναι τα εντυπωσιακότερα από τα ευρήματα της φετινής πρώτης ανασκαφικής περιόδου στο ναυάγιο των Αντικυθήρων.

Θα ερευνηθούν τα αγάλματα που βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και ανήκαν στο ίδιο ναυάγιο. Εάν δεν ανήκαν σε κάποιο ή κάποια από αυτά, τότε επιβεβαιώνεται ότι στον πυθμένα υπάρχουν και άλλα γλυπτά../!
Αυτή την εικασία έχει εκφράσει ο δρ Μπρένταν Φόλεϊ μετά την ανεύρεση του πρώτου δόρατος. Απλώς η κατάσταση των μαρμάρινων μελών είναι πολύ κακή ύστερα από τόσους αιώνες παραμονής στον πάτο της θάλασσας. Υπάρχουν επίσης για πρώτη φορά απτές ενδείξεις ότι μπορεί να υπάρχει και δεύτερο ναυαγισμένο σκαρί…!

Η απόληξη ενός ποδιού από ξύλινο έπιπλο με χάλκινη επένδυση, θραύσματα από γυάλινα αγγεία και άλλα από φυσητό γυαλί τύπου millefiori, αμφορείς, μία λάγυνος, μία οινοχόη και ένα χρυσό δαχτυλίδι είναι μερικά από τα υπόλοιπα επίσης σημαντικά ευρήματα. Δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσα ανήκαν στο πλήρωμα και σε πιθανούς επιβάτες και πόσα στο φορτίο του πλοίου.

Συνολικά εντοπίστηκαν περίπου 60 αντικείμενα σε βάθος περίπου 55 μέτρων. Η ανασκαφή έχει επικεντρωθεί σε σημείο το οποίο δεν έχουν ερευνήσει οι Συμιακοί σφουγγαράδες και ο Κουστό.
Ιδιαίτερα διαφωτιστικά είναι τα στοιχεία του ίδιου του πλοίου, όπως καρφιά διαφόρων τύπων, μάζα ρητίνης, φύλλα από την επιμολύβδωση του σκάφους, τυλιγμένα ή διπλωμένα μολύβδινα ελάσματα, ένας μολύβδινος σωλήνας, πιθανόν από την αντλία υδάτων (σεντίνες) του πλοίου και ένα μολύβδινο βάρος (αντίβαρο;) περίπου 100 κιλών. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν πιθανότατα και οι μάζες από σκωρίες σιδήρου, οι οποίες διατηρούν στο εσωτερικό τους το σχήμα του αντικειμένου.

ΕΠΙΣΗΣ Νέος θησαυρός στόν βυθό των Αντικύθηρων

Ανασκαφή /Έρευνα στο Ναυάγιο των Αντικυθήρων 

Από 22 Μαΐου μέχρι 11 Ιουνίου 2016 η επιστημονική ομάδα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων και του αμερικάνικου Ωκεανογραφικού Ινστιτούτου Woods Hole, η οποία ερευνά το Ναυάγιο των Αντικυθήρων, ολοκλήρωσαν μια ακόμα ερευνητική αποστολή με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα αποτελέσματα.

Σε πρώτη φάση συνεχίστηκε η συστηματική ανασκαφή, η οποία ξεκίνησε το περασμένο φθινόπωρο. Παράλληλα διενεργήθηκαν δοκιμαστικές τομές σε διάφορα σημεία, σε μια προσπάθεια να εντοπιστούν τα όρια του χώρου, όπου βρισκόταν η κύρια συγκέντρωση του φορτίου και πιθανόν λείψανα του ίδιου του πλοίου.

Η μεγάλη διασπορά της κεραμικής, το μεγάλο βάθος καθώς και η διατάραξη, που έχει επιφέρει η ανέλκυσή του 1900 και η ανασκαφή του 1976, κάνουν το έργο αυτό δύσκολο. Εν τούτοις, με τη δυνατότητα της ακριβούς τοποθέτησης κάθε πληροφορίας στον εξαιρετικά λεπτομερή ψηφιακό χάρτη του χώρου (GIS), η κατανόηση των ορίων του ναυαγίου γίνεται όλο και καλύτερη. Σε αυτό συμβάλλει και η μηχανική ανίχνευση στοιχείων κάτω από την επιφάνεια του πυθμένα, τα οποία δίνουν την εικόνα της διασποράς του κεραμικού φορτίου, αλλά και των μεταλλικών στοιχείων του ίδιου του πλοίου, όπως καρφιά, σκωρίες σιδήρου, τμήματα της επιμολύβδωσης, κοκ.
Τα 60 περίπου ευρήματα βρέθηκαν σε -55μ βάθος και έχουν ως εξής:

Ένα δεύτερο χάλκινο δόρυ με την αιχμή, σε συνέχεια του πρώτου που εντοπίστηκε το 2014, τέσσερα θραύσματα μαρμάρινων αγαλμάτων, από τα οποία ξεχωρίζει ένας καρπός αριστερού χεριού. Η απόληξη ενός ποδιού από ξύλινο έπιπλο με χάλκινη επένδυση, θραύσματα από γυάλινα αγγεία και άλλα από φυσητό γυαλί τύπου millefiori, αμφορείς, μία λάγυνος, μία οινοχόη και ένα χρυσό δακτυλίδι είναι μερικά από τα σημαντικότερα ευρήματα.

Ιδιαίτερα διαφωτιστικά είναι τα στοιχεία του ίδιου του πλοίου, όπως καρφιά διαφόρων τύπων, μάζα ρητίνης, φύλλα από την επιμολύβδωση του σκάφους, τυλιγμένα ή διπλωμένα μολύβδινα ελάσματα, ένας μολύβδινος σωλήνας, πιθανόν από την αντλία υδάτων (σεντίνες) του πλοίου και ένα μολύβδινο βάρος (αντίβαρο;) 100 περίπου κιλών. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν πιθανότατα και οι μάζες από σκωρίες σιδήρου, οι οποίες διατηρούν στο εσωτερικό τους το σχήμα του αντικειμένου.
Τέλος, ερευνήθηκε ο χώρος, που σχετίζεται με την ύπαρξη ενός ακόμα ναυαγίου και τώρα υπάρχουν βάσιμες ενδείξεις για την ύπαρξη και δεύτερου πλοίου. Πρόκειται για ένα μολύβδινο σωλήνα διαφορετικού διαμετρήματος, καθώς και διαφορετικού τύπου καρφιών, κεράμων αλλά και διαφορετικών τύπων αμφορέων και λαγυνών.

Η έρευνα η οποία τελεί υπό την αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας Π. Παυλόπουλου, διενεργήθηκε υπό τη διεύθυνση της Προϊσταμένης της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων Δρ. Α.Σίμωσι.
Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων συμμετείχε επίσης στη Διεθνή Ναυτιλιακή Έκθεση «Ποσειδώνια» 2016 που έλαβε χώρα από 6 έως 10 Ιουνίου 2016 στην οποία διέθεσε εποπτικό υλικό, που αφορά στη συνεχιζόμενη υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στον Νότιο Ευβοϊκό Κόλπο.

Παράλληλα και μέχρι το τέλος του έτους, θα εκτίθενται στο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδας στο πλαίσιο της έκθεσης «ΟΛΚΑΣ. Από το Αιγαίο στη Μαύρη Θάλασσα. Μεσαιωνικά λιμάνια-σταθμοί στους θαλάσσιους δρόμους της Ανατολής» ευρήματα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων από το ναυάγιο της γαλλικής υποναυαρχίδας “La Thérèse”, που βυθίστηκε το 1669 στον Κόλπο Δερματά κατά την άλωση του Χάνδακα από τους Τούρκους.

Νέος θησαυρός στόν βυθό των Αντικύθηρων

Ενα ακόμα δόρυ έφερε στην επιφάνεια η υποθαλάσσια ανασκαφή της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων και του Ωκεανογραφικού Ινστιτούτου Woods Hole των ΗΠΑ στα Αντικύθηρα.
Είναι ακόμη νωρίς να προσδιοριστεί αν ανήκε στην εξάρτυση του πληρώματος ή αν το κρατούσε κάποιο άγαλμα.

Η έρευνα στο εργαστήριο θα δείξει σε ποια από τις δύο περιπτώσεις εντάσσεται. Αν πάντως ανήκει στη δεύτερη, οι αρχαιολόγοι θα ψάχνουν ακόμα ένα άγαλμα στον βυθό.
Η φετινή ανασκαφική περίοδος ξεκίνησε την περασμένη εβδομάδα και η πρώτη κατάδυση έγινε την Πέμπτη. Οι καταδυόμενοι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν πως όλα τα αντικείμενα που είχαν τοποθετήσει πέρυσι στο συγκεκριμένο σημείο όπου εντοπίζεται το βυθισμένο σκαρί δεν είχαν μετακινηθεί.

Το ευχάριστο συμπέρασμά τους ήταν πως δεν υπήρξε ανάμειξη τρίτων στην ανασκαφή. Κάτι που όμως αναμένεται, επειδή το ναυάγιο είναι σε μεγάλο βάθος και μια επιχείρηση λογικά δεν θα περνούσε απαρατήρητη.

Το πρώτο δόρυ που είχαν ανακαλύψει οι αρχαιολόγοι στο ναυάγιο των Αντικυθήρων το 2014

Την Παρασκευή καταδύθηκαν και ο Μπρένταν Φόλεϊ από το Woods Hole μαζί με την έμπειρη Τζέμα Σμιθ και το Σαββατοκύριακο η έρευνα συνεχίστηκε. Βοήθησε σε αυτό και ο καλός καιρός, σε αντίθεση με πέρυσι, οπότε και λόγω καιρικών συνθηκών, και συγκεκριμένα των δυνατών ανέμων που έπνεαν, η πρώτη ανασκαφική περίοδος είχε λήξει εσπευσμένα.
Αλλα ευρήματα είναι μερικές ακόμη άγκυρες, που εντοπίστηκαν στην περιοχή των Αντικυθήρων, όχι όμως στον συγκεκριμένο χώρο του ναυαγίου.

Φέτος είναι η πρώτη φορά που η ανασκαφή επικεντρώνεται στον χώρο του ναυαγίου, ο οποίος έχει χαρτογραφηθεί κατά τη διάρκεια προηγούμενων ανασκαφικών περιόδων. Τις επόμενες ημέρες ενδέχεται να υπάρξουν και άλλα ευρήματα. Ένα από τα ζητούμενα των αρχαιολόγων είναι αν υπάρχει ένα ή δύο ναυάγια. Το γεγονός ότι τα ευρήματα εκτείνονται σε περίπου 200 τετραγωνικά, προϊδεάζει για δύο πλοία, όμως ίσως ήταν ένα, που έσπασε μόλις βυθίστηκε και έτσι το φορτίο του απλώθηκε σε μεγάλη επιφάνεια.

Η ανασκαφή θα συνεχιστεί για μερικές μέρες και μετά θα ξεκινήσει η μελέτη ευρημάτων από φέτος και από περασμένα χρόνια. Την προηγούμενη εβδομάδα, συνεργάτες των ανασκαφέων επισκέφθηκαν το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και συνομίλησαν με επιστήμονες για τις έρευνες DNA που κάνουν οι πρώτοι σε ευρήματα. Μέχρι στιγμής, υπενθυμίζουμε πως έχουν βρει ότι κάποιοι αμφορείς είχαν λάδι με ρίγανη και κάποιοι άλλοι κρασί.

Η σκέψη των αρχαιολόγων είναι μήπως τα αγάλματα σταθεροποιούνταν από φορτίο με σιτηρά. Αν και κανένα από αυτά τα οργανικά υλικά δεν έχει διασωθεί, υπάρχει πιθανότητα να εντοπισθεί DNA.

Όπως βλέπουμε, παρότι οι έρευνες είναι εξελιγμένες, υπάρχουν πολλά ακόμη προς διερεύνηση προκειμένου να καταλάβουμε το φορτίο του καραβιού που βυθίστηκε κατά τη ρωμαϊκή εποχή, παίρνοντας μαζί του στο βυθό πολύτιμα αγάλματα, αντικείμενα και, το πολυτιμότερο, τον μυστηριώδη μηχανισμό των Αντικυθήρων.-www.liberal.gr/

Φέτος, η ανασκαφική ομάδα ερευνά τον πυρήνα του ναυαγίου, μια έκταση εκατοντάδων τετραγωνικών μέτρων.
Πρώτος στόχος είναι να εντοπισθούν αντικείμενα και να ανασυρθούν -υπάρχει άδεια γι’ αυτό. Μόνο με αυτό τον τρόπο θα δοθεί απάντηση στο ερώτημα τι φορτίο είχε το πλοίο και αν ήταν ένα ή αν υπήρχε και δεύτερο.
Τα αντικείμενα είναι σπαρμένα σε μεγάλη επιφάνεια, αλλά μόνο η γνώση του πώς έγινε το ναυάγιο και πώς έσπασε και διαλύθηκε το καράβι μπορεί να βοηθήσει σε αριθμητικό συμπέρασμα.
Υπάρχει περίπτωση, δηλαδή, να έσπασε πριν φτάσει στον βυθό, και ό,τι υπήρχε μέσα να έφτασε σε μεγάλη ακτίνα. Υπάρχει όμως και η περίπτωση να «κάθισε» ολόκληρο, οπότε μάλλον δεν θα ήταν μόνο ένα.
Σε κάθε περίπτωση, η καθεαυτό έρευνα του ναυαγίου άρχισε μόλις φέτος και θα απαιτηθούν πολλά χρόνια μέχρις ότου εξαντληθεί.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΩΤΤΗ-www.ethnos.gr

    ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ   

5 Οκτ. 2014  Τα αποτελέσματα των ερευνών στα Αντικύθηρα θα έχουν τον ίδιο αντίκτυπο με την Αμφίπολη» δήλωσε η Αγγελική Σίμωσι προϊσταμένη της …
hellenes-romaion.blogspot.com
1 Σεπτ. 2015  Με ανανεωμένη όρεξη φτάνουν στα Αντικύθηρα τις μέρες αυτές οι δύτες, αρχαιολόγοι, επιστήμονες και τεχνικό προσωπικό που από την αύριο ή …
hellenes-romaion.blogspot.com
28 Δεκ. 2014  Ειδική μνεία πρέπει να γίνει σε ό,τι διαδραματίστηκε το 2014 σχετικά με το αρχαιολογικό φαινόμενο που συνοψίζεται στο όνομα Αντικύθηρα.
hellenes-romaion.blogspot.com
30 Αυγ. 2014  Στις 15 Σεπτεμβρίου ξεκινά και η διεθνής αποστολή στα Αντικύθηρα. Αμερικανοί, Έλληνες και Ελβετοί επιστήμονες θα ερευνήσουν σπιθαμή προς …
hellenes-romaion.blogspot.com

Αναστήλωση στον αρχαίο ναό του Δεσποτικού

Συναγωνιζόταν επάξια τη Δήλο κατά την αρχαιότητα, αν και η έκτασή του ήταν μικρότερη. 

Το Δεσποτικό, το ακατοίκητο νησάκι απέναντι από την Αντίπαρο, κερδίζει σιγά σιγά λίγη από την παλιά του αίγλη, αυτή που έκρυψαν οι αρχαίοι Αθηναίοι αλλά φέρνει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη του Γ. Κουράγιου και των συνεργατών του.

Για την αναστήλωση του ναού και του τελετουργικού εστιατορίου
θα χρησιμοποιηθεί αρχαίο υλικό, που υπάρχει διάσπαρτο στο νησάκι του Δεσποτικού

Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο εξέτασε και ενέκρινε τη μελέτη αναστήλωσης δύο σημαντικών κτιρίων, του ναού και του τελετουργικού εστιατορίου (που βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο).

Θα χρησιμοποιηθεί αρχαίο υλικό διάσπαρτο στην περιοχή αλλά και αρκετό
νέο, προκειμένου να υποδηλωθεί η τρίτη διάσταση του συνόλου, ώστε να γίνει κατανοητό και ευανάγνωστο.
Οι εργασίες έχουν ήδη ξεκινήσει, σύμφωνα με την πρώτη φάση της προμελέτης αναστήλωσης που έχει εγκριθεί από το ΚΑΣ. Αυτό που έμενε ήταν η «έγκριση» της πλήρους μελέτης αποκατάστασης και αναστήλωσης των δύο κτιρίων, μαζί με τις προτάσεις για την αντισεισμική επάρκεια του μνημείου, κάτι που συνέβη ομόφωνα χτες στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. Την αντισεισμική μελέτη εκπόνησε ο Δημήτρης Εγγλέζος.

Το αντικείμενο των εργασιών

Το αναστηλωτικό έργο αφορά τρεις κίονες του ναού και τρεις του εστιατορίου, που θα «ακουμπούν» σε μεσοτοιχία, μαζί με τα κιονόκρανα και τα επιστύλια, καθώς και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη, όπου υπάρχουν (π.χ. μετόπες, τρίγλυφα, γείσα).
Η μεσοτοιχία θα έχει ύψος περίπου 5 μ., θα ανακατασκευαστούν και άλλοι τοίχοι, ενώ θα τοποθετηθούν και οι παραστάδες των θυρών.

Με την ολοκλήρωση του έργου θα είναι δυνατόν να αναδειχθεί η ανασκαφή ως ένας μοναδικός αρχαιολογικός χώρος, ένα πρότυπο αρχαιολογικό πάρκο στις Κυκλάδες. Θα υπάρχει εποπτικό ενημερωτικό υλικό και διαδρομές περιήγησης σε όλο το νησί, αφού πρόκειται για ένα από τα μοναδικά ακατοίκητα νησιά στις Κυκλάδες, με ιδιαίτερο φυσικό κάλλος και έχει κηρυχθεί όλο αρχαιολογική ζώνη Α΄, απολύτου προστασίας και αδόμητη.
Η λατρεία στο Δεσποτικό, όπου ιδρύθηκε το μεγαλύτερο ιερό μετά της Δήλου, είχε ξεκινήσει από τον 7ο αιώνα π.Χ. (υπάρχουν φάσεις ακόμα παλαιότερες, της γεωμετρικής περιόδου, που λείπουν από τη Δήλο). Τη μεγαλύτερη ακμή του τη γνώρισε τον 6ο αι. π.Χ., ενώ τα πρωιμότερα ίχνη λατρείας χρονολογούνται στον 9ο και 8ο αι. π.Χ.  Αγγελική Κώττη ΕΘΝΟΣ 


     ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ     

Δεσποτικό-Η αρχαία Πρεπέσινθος, το μεγαλύτερο ιερό μετά τη Δήλο











Ασύλητος τάφος του 8ου αι π. Χ. εντοπίστηκε στη Λέσβο


Ένας τάφος της γεωμετρικής περιόδου, του ύστερου 8ου π. Χ. αιώνα, εντοπίστηκε στο πλαίσιο εκσκαφικών εργασιών του δικτύου αποχέτευσης και των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων που υλοποιούνται από το Δήμο Λέσβου, στο Δημοτικό Διαμέρισμα Ευεργέτουλα, στην περιφέρεια του Ιππείου του νησιού.

Αποκαλύφθηκε κοντά στον κεντρικό τομέα του χωριού και σε βάθος 1.50 μέτρων από την επιφάνεια του οδοστρώματος και πρόκειται σύμφωνα με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου για ένα μοναδικό και σπάνιο ταφικό σύνολο, σημαντικό για την
ιστορία και την αρχαιολογία των πρώιμων ιστορικών χρόνων της νήσου, αφού είναι και ο πρώτος τάφος αυτής της περιόδου που ανασκάπτεται.

Πρόκειται για κτιστό κιβωτιόσχημο τάφο από σχιστόλιθο, εντός του οποίου αποκαλύφθηκε σε ύπτια στάση μία ασύλητη ταφή, πιθανώς νεαρής γυναίκας, που χρονολογείται περίπου στα 750 με 700 π. Χ. Τη νεκρή συνόδευαν πέντε πήλινα τεφρά αγγεία πόσεως πιθανώς λεσβιακού εργαστηρίου, όπως ένα κύπελλο -κρατηρίσκος, μία βαθειά και ρηχή λεκάνη, δύο πρόχοι, καθώς και κοσμήματα στο ύψος της λεκάνης και της κεφαλής, όπως χρυσά και χάλκινα, καθώς και μία οστέϊνη περόνη.

Τα χρυσά κοσμήματα περιλαμβάνουν δύο σκουλαρίκια κατασκευασμένα από λεπτά φύλλα χρυσού με την τεχνική της κοκκίδωσης, μεγάλη αμφικωνική χάνδρα, καθώς και χάλκινη χάνδρα, πιθανώς από περιδέραιο. Βόρεια της ταφής εντοπίσθηκε μία κτιστή από σχιστόλιθους θήκη η οποία περιείχε έναν πήλινο τεφρό αμφορέα με το λίθινο πώμα του, καθώς και μια ρηχή πήλινη λεκάνη.
Τα κοσμήματα σύμφωνα με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου αποτελούν εξαιρετικά δείγματα της τέχνης της χρυσοχοίας των πρώιμων ιστορικών χρόνων που αναπτύσσεται δειλά κατά τον 8ο αιώνα στο Αιγαίο και την ηπειρωτική Ελλάδα και αποκορυφώνεται τον 7ο και 6ο αι. π. Χ.

Εντοπίστηκε άγνωστο αρχαίο θέατρο στη Λευκάδα

Ένα νέο αρχαίο θέατρο, μεγάλων διαστάσεων, έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στον λόφο του «Κούλμου», στη Λευκάδα. Στα τέλη του 2015 πραγματοποιήθηκαν δοκιμαστικές τομές στην εν λόγω περιοχή και συγκεκριμένα στην ιδιοκτησία Νικολάου Μικρώνη, στη βορειοανατολική πλαγιά του μεσαίου λοφίσκου του «Κούλμου», όπου διαμορφώνεται αμφιθεατρικό κατωφερές κοίλωμα που απολήγει σε ένα επίμηκες επίπεδο τμήμα.

Οι γνώσεις μας για το αρχαίο θέατρο της πόλης ήταν περιορισμένες, καθώς η ύπαρξή του δεν αναφέρεται καθόλου στις αρχαίες πηγές. Στις αρχές του 20ου αιώνα είχε πραγματοποιηθεί ολιγοήμερη ανασκαφική έρευνα, υπό τη διεύθυνση του γερμανού αρχαιολόγου Ε. Κrüger, συνεργάτη του W. Dörpfeld, στην εν λόγω τοποθεσία. Τα αποτελέσματα της ανασκαφής δεν δημοσιεύτηκαν διεξοδικά, αλλά στα ανασκαφικά ημερολόγια και σχέδια αναφέρεται ο εντοπισμός στοιχείων που σχετίζονται με αρχαίο θέατρο.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας πραγματοποίησε συνολικά δεκατρείς τομές και από τα αποτελέσματα των εργασιών επιβεβαιώθηκε η θέση του θεάτρου, καθώς εντοπίσθηκαν σειρές εδωλίων, τμήμα της ορχήστρας και τμήματα των αναλημματικών τοίχων του κοίλου και της σκηνής. Συγκεκριμένα, στις έξι από τις τομές εντοπίσθηκαν εδώλια λαξευμένα στον βράχο, βάθους κυμαινόμενου από 0,73 έως 0,90 μ. και ύψους από 0,22 έως 0,33 μ.

 Από την ορχήστρα εντοπίσθηκε τμήμα τοίχου σε κάτοψη τεταρτημορίου, πλάτους έως 0,60 μ. Όσον αφορά δε τον αναλημματικό τοίχο του κοίλου, αυτός εντοπίσθηκε σε μήκος 3 μ. και πλάτος έως 0,79 μ. Ο αναλημματικός τοίχος εντοπίστηκε σε μήκος 25 μ. και ύψος έως 0,75 μ.

Η συνέχιση της έρευνας, η ανάδειξη και η προστασία του μνημείου αποτελούν προτεραιότητα των υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ο Δήμος Λευκάδας έχει ήδη σταθεί αρωγός της προσπάθειας και μαζί με την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων προτίθενται να ενισχύσουν το έργο της Εφορείας Αρχαιοτήτων. ΥΠΠΟ

Στο φως μεγάλο ιερό στην αρχαία Ηφαιστία Λήμνου

Θα συνεχιστούν οι ανασκαφές
Το αρχαίο θέατρο Ηφαιστίας (πηγή limnosgreece
Οι Πελασγοί είχαν για πρωτεύουσά τους την Ηφαιστία , η οποία ανασκάφηκε από την Ιταλική Αρχαιολογική σχολή μετά το 1926. Η ακμή της διήρκησε από το 1000 π.Χ. ως το 1200μ.Χ περίπου . Ο αρχαιολογικός χώρος περιλαμβάνει ένα τεράστιο πολυσύνθετο οικοδόμημα εκτάσεως δέκα περίπου στρεμμάτων. Έχουν αποκαλυφθεί λαμπρά οικοδομήματα , ανάκτορα, λουτρά και χριστιανικές εκκλησίες.Θα τον αναγνωρίσετε από τα σπουδαία οικοδομήματα, το θέατρο και το ιερό της Ηφαιστίας, που ήταν αφιερωμένο στη Μεγάλη Θεά Λήμνο, η οποία κατά τους αρχαιολόγους ταυτίζεται με τη θεά Άρτεμη.Στις συνεχόμενες αίθουσες του ιερού βρέθηκαν θαυμάσια έργα τέχνης, όπως ολόκληρη σειρά από πήλινα αγάλματα που παρίσταναν Σειρήνες και Σφίγγες.

 Λήμνος

Μεγάλο ιερό με ευρήματα σε δυο φάσεις, μια κυρίως του 7ου-6ου π.Χ. και άλλη του 3ου-2ου αιώνα π.Χ. ήρθε στο φως με την πρώτη, έπειτα από 20 χρόνια, αρχαιολογική ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιείται στο χώρο της αρχαίας Ηφαιστίας στη Λήμνο, πολύ κοντά στο αρχαίο θέατρο της πόλης.
Όπως σημείωσε μιλώντας στο ραδιοφωνικό σταθμό Αιγαίου της ΕΡΤ ο έφορος Αρχαιοτήτων Λέσβου Παύλος Τριανταφυλλίδης, η ανασκαφή, που χρηματοδοτείται από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, θα συνεχιστεί.
Ανασκαφικές εργασίες, όπως είπε ο κ. Τριανταφυλλίδης, θα πραγματοποιηθούν και στο ιερό των

Καβείρων στη Λήμνο αλλά για πρώτη φορά και στον Άγιο Ευστράτιο όπου αρχαιολογικά στοιχεία μαρτυρούν την ύπαρξη οικισμού προϊστορικής περιόδου.

Επίσης, όπως τόνισε ο κ. Τριανταφυλλίδης, θα συνεχιστεί και το 2016 η πολύ επιτυχημένη πρωτοβουλία ανάδειξης των αρχαιολογικών θησαυρών του τόπου με το «αρχαιολογικό εύρημα του μήνα» που φέτος θα έχει νέα θεματολογία.


Ηφαιστία. Το θέατρο και τμήμα του χώρου που καταλάμβανε η Αρχαία πόλη


Οι ανασκαφές

Οι πρώτες ανασκαφές στην Ηφαιστία έγιναν από τον Ιταλό αρχαιολόγο Αλεσσάντρο Ντέλλα Σέτα (Alessandro Della Seta), επικεφαλής της Ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής, από το 1926 ως το 1936. Έτσι ανακαλύφθηκε η μεγαλύτερη και αρχαιότερη -κατά τους ιστορικούς χρόνους- πόλη της Λήμνου (1000 π.Χ.-1200 μ.Χ.).

Έξω πό την πόλη προς τα Ν.Δ ανακαλύφθηκε η νεκρόπολις της Ηφαιστίας με πλούσια ευρήματα και δίπλα άλλα τρία νεκροταφεία μεταγενέστερων χρόνων.Η Ηφαιστία κάηκε από τους Πέρσες το 511 π.Χ , όμως οι Αθηναίοι την ξανάχτισαν και διατηρήθηκε σαν πρωτεύουσα ή συμπρωτεύουσα του νησιού μέχρι τον Μεσαίωνα.Κατά την ίδια περίοδο λειτουργούσε και το ιερό των Καβείρων (σημειωτέον ότι μόνο δύο τέτοια ιερά υπάρχουν στην Ελλάδα, το ένα ένα στη Λήμνο και το άλλο απέναντι στη Σαμοθράκη)στη θέση Χλόη απέναντι από την Ηφαιστία το οποίο διατηρήθηκε μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια.Μετά τους Περσικούς πολέμους η Λήμνος πέρασε στην εξουσία των Αθηναίων από το 479 π.Χ. Στο νησί εγκαταστάθηκαν άποικοι και η Αθηναϊκή φρουρά. Ορισμένοι ντόπιοι έφυγαν κυρίως οι Μυριναίοι που αντιστάθηκαν περισσότερο, ενώ έμειναν κυρίως οι Ηφαιστιείς που αποδέχθηκαν την αθηναϊκή κυριαρχία. Οι κάτοικοι της Λήμνου σύντομα συγχωνεύθηκαν με τους Αθηναίους κληρούχους. Από τον 4ο αι. π.Χ υπάρχει στο νησί βουλή,συνέλευση και πολιτικές δραστηριότητες , ανάλογες με εκείνες της μητρόπολης της Αθήνας

Οι ανασκαφές έφεραν στο φως ιερό αφιερωμένο στη Μεγάλη Θεά Λήμνο, νεκροπόλεις, λουτρά, ένα μεγάλο οικοδόμημα – ανάκτορο, το οποίο μάλλον ήταν ο λαβύρινθος της Λήμνου που αναφέρει ο Πλίνιος, πηγάδια και θέατρο της ελληνιστικής περιόδου.

Επίσης, έχουν βρεθεί πολλές κατοικίες, ένα ιερό και μια μεγάλη καμμένη νεκρόπολη, που ανήκαν σε ελληνικό πληθυσμό, ο οποίος κατοίκησε στο νησί από τον 8ο μέχρι τον 6ο αιώνα π.Χ. Το ιερό μοιάζει να καταστράφηκε στα τελευταία χρόνια του 6ου αιώνα.

Βρέθηκαν πολλά όπλα, χρυσά αντικείμενα, πήλινα ειδώλια και αγγεία τοπικής τεχνοτροπίας. Σ’ αυτά τα αγγεία η γεωμετρική απεικόνιση, συνοδεύεται από καμπύλες μορφές, παράδοση κρητο-μυκηναϊκή που διατηρείται στο νησί μέχρι σχετικά αργά, δημιουργώντας μια τέχνη γεμάτη ζωντάνια και κίνηση. Μερικά θραύσματα αγγείων φέρουν την ίδια γραφή με αυτή της Στήλης των Καμινίων, που αποδίδεται στους Πελασγούς.

Ερείπια της αρχαίας Ηφαιστίας.

Τα αντικείμενα που βρέθηκαν μαρτυρούν τις εμπορικές σχέσεις της πόλης με τα νησιά του Αιγαίου και με περιοχές της Μακεδονίας. Αγγεία πρωτοκορινθιακά και αττικά, μελανόμορφα, μιλούν για τις σχέσεις της πόλης με την ηπειρωτική Ελλάδα.

Το σημαντικότερο μνημείο που έχει έρθει στο φως με τις ανασκαφές μέχρι σήμερα είναι το θέατρο. Κτισμένο στη βορειοανατολική πλευρά της χερσονήσου της Παλαιόπολης, στο στενότερο σημείο της και στην πλαγιά ενός χαμηλού λόφου, επιτρέπει στο θεατή που βρίσκεται στο κοίλο, να αναπαύσει το βλέμμα του απέναντι, στη χαμηλή οροσειρά Καστροβούνι, που ορίζει από τα νότια την πεδιάδα.

 Η κατασκευή του θεάτρου διήλθε διαφορετικές οικοδομικές φάσεις. Το αρχαιότερο θέατρο θα πρέπει να ήταν ορθογώνιο, με ξύλινα καθίσματα για τους θεατές. Στο τέλος του 6ου ή στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. η ορθογώνια κατασκευή καταλάμβανε ολόκληρη την κεντρική κερκίδα του μεταγενέστερου λίθινου θεάτρου.

Η κατασκευή του λίθινου θεάτρου της Ηφαιστίας, που κατατάσσεται μεταξύ των αρχαιότερων του ελληνικού κόσμου, τοποθετείται στο τέλος του 5ου ή τις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. Στην πρωιμότερη φάση του λίθινου θεάτρου ανήκουν η ορχήστρα, σε τέλειο και πλήρη κύκλο διαμέτρου 12,40 μ. και το κατώτερο τμήμα του κοίλου με δέκα σειρές εδωλίων. 

Στη δεύτερη, νεότερη φάση του λίθινου θεάτρου, το κοίλο μεγάλωσε και έγινε υψηλότερο. Στην πλαγιά του λόφου, πάνω στα λείψανα του αρχαιότερου ξύλινου θεάτρου κτίστηκε το «επιθέατρο». Οι επίσημοι και οι πολίτες κάθονταν στις πρώτες σειρές των εδωλίων του θεάτρου. 
Για τις σειρές αυτές χρησιμοποιήθηκαν μεγάλες ορθογώνιες πλάκες από πωρόλιθο των λατομείων της Ηφαιστίας. Αντίθετα, τα έδρανα του επιθεάτρου, όπου κάθονταν οι γυναίκες και οι δούλοι, ήταν κτισμένα από φτηνότερα υλικά, μικρές και μεγάλες πλάκες από σχιστόλιθο και ασβεστόλιθο της περιοχής.

Από τον 3ο αιώνα π.Χ. στο θέατρο προστέθηκε το προσκήνιο, που αναπτύχθηκε σε βάρος της ορχήστρας. Κατά τους πρώιμους ρωμαϊκούς χρόνους το προσκήνιο κατέλαβε το νοτιότερο τμήμα της ορχήστρας, για να διευρυνθεί ο χώρος της σκηνής, αφού το επίκεντρο των δρώμενων είχε μεταφερθεί πλέον από την ορχήστρα στη σκηνή.

Ελληνιστικό ειδώλιο από την Ηφαιστία στη Λήμνο
Ιστορία

Η Ηφαιστία ήταν μία από τις δύο πόλεις-κράτη της αρχαίας Λήμνου και, σύμφωνα με τα ανασκαφικά και ιστορικά δεδομένα, η μεγάλη ακμή της διήρκεσε από τον 7ο έως τον 1ο αιώνα π.Χ. Αποτελούσε την έδρα της αρχαιοελληνικής θρησκείας στο νησί. Προστάτης της πόλης ήταν ο θεός Ήφαιστος, στον οποίο οφείλει το όνομά της. Νομίσματα που βρέθηκαν εδώ και παριστάνουν έναν αναμμένο δαυλό στη μία τους όψη, αποδεικνύουν ότι τελούνταν γιορτές προς τιμή του θεού Ηφαίστου, τα λεγόμενα «Ηφαίστια».

Η αρχαία πόλη καταλάμβανε ολόκληρη τη χερσόνησο της Παλαιόπολης, στον κόλπο του Πουρνιά. Ήταν σημαντικό λιμάνι, κτισμένη από τους Πελασγούς πάνω σε μία χερσόνησο που βρέχεται γύρω-γύρω από θάλασσα σχηματίζοντας δύο φυσικά λιμάνια, που χρησιμοποιούνταν ανάλογα με τον καιρό.

Μετά την κατάκτηση του νησιού από τους Αθηναίους ο πληθυσμός της ελαττώθηκε, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο. Πραγματικά, υπάρχουν πολυάριθμοι τάφοι με αττικά αγγεία και ο πιο παλιός υπολογίζεται στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα. Υπάρχουν και άλλοι μεταγενέστεροι τάφοι που φθάνουν μέχρι τη ρωμαϊκή εποχή. Ανάμεσα στα ελληνικά κτίσματα σημειώνουμε το θέατρο, κατασκευασμένο αρχικά, πιθανώς στην ελληνιστική περίοδο και τροποποιημένο στη ρωμαϊκή.

Άλλα κτίσματα που βρέθηκαν, όπως εκκλησίες και κατοικίες, μαρτυρούν για τη σπουδαιότητα αυτής της πόλης στη βυζαντινή περίοδο. Από τον 4ο αιώνα μ.Χ. αποτελεί έδρα επισκόπου. Ο επίσκοπος Ηφαιστίας Λήμνου Στρατήγιος πήρε μέρος στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας.

Στην παρακμή και στην πλήρη εγκατάλειψη της Ηφαιστίας συνετέλεσαν δύο λόγοι: Πρώτον, η φυσική καταστροφή του λιμανιού, λόγω των διαδοχικών προσχώσεων από τα νερά της βροχής και δεύτερον η επικράτηση του χριστιανισμού γύρω στο 2ο με 3ο αιώνα. Οι χριστιανοί μη μπορώντας να ακολουθήσουν με άνεση τη θρησκεία τους, αναζήτησαν νέα έδρα στον Κότζινο, η ακμή του οποίου επέσπευσε την ερήμωση της Ηφαιστίας.

  • ΑΠΕ-ΜΠΕ
  • Cd rom Επαρχείου Λήμνου: «Λήμνος αγαπημένη».
  • «ΛΗΜΝΟΣ: Ιστορική & Πολιτιστική Κληρονομιά», εκδ. Γ. Κωνσταντέλλης, 2010.
  • Αγλαία Αρχοντίδου και Λεωνίδας Σουχλερής, Αρχαίο Θέατρο Ηφαιστίας (Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, Κ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Λήμνος 2011).





   ΕΠΙΣΗΣ ΔΕΙΤΕ   

Υπήρξε το πρώτο τυποποιημένο φάρμακο στην ιστορία της ιατρικής.
Ανόργανα και ορυκτά φάρμακα στην αρχαιότητα




Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑