Αρχαιολογικό μυστήριο στα Γρεβενά

ΝΕΑ ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΙΑΣ
Η γη των Γρεβενών «αναβλύζει» αμύθητης αξίας αρχαιολογικούς θησαυρούς, που όμως βρίσκονται στα χέρια αρχαιοκάπηλων.

Ακέραιος διπλός πέλεκυς μυκηναϊκών χρόνων.

Μετά τη σύλληψη την περασμένη Δευτέρα τριών μελών μιας οικογένειας από τη Μερσίνα, στην κατοχή των οποίων βρέθηκαν 366 (!) σπάνια και πολύτιμα αρχαία αντικείμενα, χθες συνελήφθη ένας 62χρονος στο ίδιο χωριό με 184 εξίσου σπουδαία αντικείμενα, προϊόντα κι αυτά εκτεταμένης αρχαιοκαπηλίας.

Οι αρχαιολόγοι της αποδεκατισμένης και με πενιχρά μέσα Εφορείας Αρχαιοτήτων Γρεβενών σπεύδουν τώρα να βρουν το νεκροταφείο γεωμετρικής εποχής απ’ όπου εκτιμάται ότι προέρχονται οι
θησαυροί και να φτάσουν σε αυτό πριν οι αρχαιοκάπηλοι «σηκώσουν» όλα τα κτερίσματα, ενώ δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο μεγάλος αριθμός να έχει ήδη πουληθεί μέσω των κυκλωμάτων αρχαιοκαπηλίας.

Αυτό που θεωρείται δεδομένο είναι ότι κάτι μεγάλο και εντυπωσιακό υπάρχει στην περιοχή της Μερσίνας. Μία αρχαιολογική θέση με πλήθος ευρημάτων, κάποια από τα οποία σπάνια και μοναδικά, που θα φωτίσουν νέες πτυχές της Ιστορίας της Μακεδονίας.

Είναι χαρακτηριστικό πως μεταξύ των σπάνιων και εντυπωσιακών ευρημάτων που βρέθηκαν στην κατοχή του 62χρονου αρχαιοκάπηλου είναι ένας σταμνόσχημος κάδος για την αποθήκευση του κρασιού που χρονολογείται στα ελληνιστικά χρόνια και ένας ακέραιος διπλός πέλεκυς που από τις πρώτες εκτιμήσεις των αρχαιολόγων ανάγεται στη μυκηναϊκή εποχή.

Σύμφωνα με πληροφορίες του «Εθνους», βρίσκεται σε εξέλιξη μεγάλη επιχείρηση της αστυνομίας στην ευρύτερη περιοχή των Γρεβενών για την πάταξη μεγάλων κυκλωμάτων αρχαιοκαπηλίας που φαίνεται ότι έχουν «σηκώσει» τεράστιο αριθμό κτερισμάτων από τάφους γεωμετρικής εποχής.
Το μυστήριο εντείνουν φήμες ότι στην περιοχή οργιάζει η αρχαιοκαπηλία και το τελευταίο διάστημα σπεύδουν άγνωστα άτομα από όλη τη Βόρεια Ελλάδα με ανιχνευτές μετάλλων. Κάτοικοι της Μερσίνας λένε πως «τη νύχτα υπάρχουν παντού φώτα και ακούγεται ο γδούπος από τσάπες και σκαπτικά εργαλεία».
«Είμαστε πεισμένοι πλέον ότι στην περιοχή υπάρχει κάτι σπουδαίο. Είναι πρόωρο να πούμε οτιδήποτε, αλλά πρέπει να κινητοποιηθούμε άμεσα για να αποτρέψουμε μεγαλύτερη καταστροφή. Αν και, όπως όλα δείχνουν, μετά μάλιστα και με τις δύο συλλήψεις, το νεκροταφείο γεωμετρικής περιόδου (1050-700 π.Χ.) έχει συλληθεί. Μένει να μάθουμε σε τι βαθμό και τι ακόμη κρύβει η γη των Γρεβενών στα σπλάχνα της», δήλωσε στο «Εθνος» η προϊσταμένη της ΕΦΑ Γρεβενών, Σόνια Δημάκη, η οποία έχει ξεκινήσει τη μελέτη των σπουδαίων αρχαιολογικών ευρημάτων που κατασχέθηκαν στα χέρια των αρχαιοκαπήλων.

Μυκηναϊκά ευρήματα
Τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα που κατασχέθηκαν χθες είναι ο σταμνόσχημος κάδος ελληνιστικής Εποχής που δεν σώζεται ακέραιος, αλλά και ο διπλός πέλεκυς των μυκηναϊκών χρόνων, ο οποίος ωστόσο θέλει προσεκτική μελέτη. Μοιάζουν πάντως με μυκηναϊκά αντικείμενα της Ηπείρου και οι αρχαιολόγοι έχουν μια καλή αφετηρία. Μυκηναϊκά ευρήματα έχουν ανακαλυφθεί στο παρελθόν στη Δεσκάτη Γρεβενών, ενώ μυκηναϊκοί τάφοι με πλούσια ευρήματα έχουν ανασκαφεί στη θέση «Λογκάς» στην Ελάτη Κοζάνης.
Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, η μυκηναϊκή παρουσία σε Κοζάνη και Γρεβενά αποδίδεται στην κάθοδο των δωρικών φύλων από τα βόρεια προς τη Μακεδονία, κατά μήκος του Αλιάκμονα.
Στην κατοχή του 62χρονου βρέθηκαν ακόμη 60 νομίσματα, τα 58 χάλκινα και δύο ασημένια, ένα της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ένα ακόμη βυζαντινής εποχής.
Χάλκινος σταμνόσχημος κάδος ελληνιστικής εποχής. 
Κατασχέθηκαν επίσης πέντε πήλινες αγνύθες (υφαντικό βάρος), τρία τμήματα από χάλκινες οκτώσχημες πόρπες, 52 χάλκινα δαχτυλίδια, 18 ακέραια χάλκινα ψέλια (βραχιόλια) και 4 ελλιπή, 2 χάλκινοι κρίκοι, 2 σιδερένιες αιχμές βελών, τμήμα σιδερένιου καρφιού, 8 χάλκινες χάνδρες, τμήματα από 4 χάλκινες πόρπες, τμήμα χάλκινης περόνης, χάλκινη εφηλίδα, 4 χάλκινες λαβές αγγείων, 2 χάλκινα κοσμήματα και 12 χάλκινα ελάσματα.
Εκτός από την κακουργηματικού χαρακτήρα δικογραφία που σχηματίστηκε σε βάρος του για παράβαση της νομοθεσίας περί αρχαιοτήτων και της εν γένει πολιτιστικής κληρονομιάς, αντιμετωπίζει κατηγορίες και για παραβάσεις του νόμου περί ναρκωτικών και όπλων, καθώς βρέθηκαν μικροποσότητες χασίς, αποξηραμένα φύλλα κάνναβης, ένα περίστροφο κρότου-αερίων και ανιχνευτής μετάλλων.

Τα ευρήματα από τη συλλογή του 62χρονου αρχαιοκάπηλου
Το πρώτο κρούσμα
Σημειώνεται ότι στο σπίτι και σε αποθηκευτικούς χώρους που διατηρούσαν στη Μερσίνα, ο 62χρονος, η 53χρονη σύζυγός του και ο 33χρονος γιος τους, οι οποίοι συνελήφθησαν την περασμένη Δευτέρα, βρέθηκαν και κατασχέθηκαν 366 αντικείμενα, ανάμεσά τους 5 πήλινα αγγεία αρχαϊκής και κλασικής εποχής, 43 όπλα κλασικής και ελληνιστικής εποχής, όπως μεταλλικές αιχμές δοράτων, ξίφη κ.ά., αλλά και 66 κοσμήματα προϊστορικής ως και βυζαντινής εποχής, χάλκινα ψέλια (βραχιόλια), χάντρες, δαχτυλίδια κ.ά. Βρέθηκαν επίσης επιμελώς κρυμμένα 82 χάλκινα νομίσματα κλασικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής, 1 ασημένιο νόμισμα οθωμανικής περιόδου, 10 χάλκινα αντικείμενα με ανάγλυφη διακόσμηση, που χρήζουν μελέτης, 21 χάλκινοι κρίκοι, 10 τμήματα μολύβδινων αντικειμένων, 8 χάλκινες εφηλίδες (διακοσμητικά καρφιά) και 4 μολύβδινα αμυγδαλόσχημα αντικείμενα.
Οι αρχαιολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου γιατί τα Γρεβενά έχουν αφεθεί στο έλεος των αρχαιοκάπηλων και κάποιοι από άλλες περιοχές έχουν προθυμοποιηθεί να συνδράμουν αμισθί τις υπηρεσίες τους.
Είναι χαρακτηριστικό πως η μεγάλη πανεπιστημιακή ανασκαφή στο Καστρί, σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στις ανατολικές πλαγιές της Πίνδου, που έφερε στο φως τα λείψανα ενός αξιόλογου οικοδομικού συγκροτήματος και έναν πετρόχτιστο άστυλο ναό, φέτος δεν μπορεί να συνεχιστεί, λόγω έλλειψης κονδυλίων.
Πληροφορίες του «Εθνους» αναφέρουν ότι η επικεφαλής της ανασκαφής, ομότιμη καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Στέλλα Δρούγου, συνεργάτης του αείμνηστου Μανόλη Ανδρόνικου, θα μεταβεί εκεί και θα συνεχίσει την έρευνα καλύπτοντας η ίδια τα έξοδα.
ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ στο «ΕΘΝΟΣ» 


   ΔΕΙΤΕ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ  ΜΕ ΟΛΑ ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ  
Advertisements

Έκρυβαν σε αποθήκη αρχαίο θησαυρό…

ΕΚΠΛΗΚΤΟΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ
Έκρυβαν σε αποθήκη αρχαίο θησαυρό από τα Γρεβενά

Ανυπολόγιστης αξίας αρχαιολογικό θησαυρό, με 366 (!) σπάνια και δυσεύρετα για την περιοχή αντικείμενα, ανάμεσά τους αγγεία και κοσμήματα της Γεωμετρικής Εποχής (1050-700 π.Χ.), είχε στην κατοχή της μια οικογένεια στη Μυρσίνα Γρεβενών. 

Οι αστυνομικοί που αξιοποιώντας πληροφορίες έκαναν έφοδο στην οικία και σε αποθήκη της οικογένειας, έμειναν έκπληκτοι από τον αριθμό των ευρημάτων, ενώ οι αρχαιολόγοι που κλήθηκαν, βρέθηκαν μπροστά σε εντυπωσιακά ευρήματα.

«Είναι απερίγραπτη η χαρά μας για τα τόσο σπάνια αντικείμενα, που φωτίζουν άγνωστα κομμάτια της ιστορίας της περιοχής και απέραντη η θλίψη μας που οι θησαυροί αυτοί βρίσκονται στα χέρια αρχαιοκαπήλων. Ανυπομονούμε να ξεκινήσει η μελέτη τους, αλλά παραμένει η αγωνία μας για το πού βρέθηκαν», λέει στο «Εθνος» η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Γρεβενών, Σόνια Δημάκη.

Αν και τα αντικείμενα δεν έχουν ακόμη μεταφερθεί στην αρχαιολογική υπηρεσία, η πρώτη καταγραφή έδειξε ότι πρόκειται για πλήθος κοσμημάτων, αγγείων, νομισμάτων και οι εκτιμήσεις των αρχαιολόγων είναι ότι προέρχονται από συλημένους τάφους.
Μεταξύ των ευρημάτων είναι 5 πήλινα αγγεία αρχαϊκής και κλασικής εποχής, 43 όπλα κλασικής και ελληνιστικής εποχής, όπως μεταλλικές αιχμές δοράτων, ξίφη κ.ά., αλλά και 66 κοσμήματα προϊστορικής ως και βυζαντινής εποχής, χάλκινα ψέλλια (βραχιόλια), χάντρες, δαχτυλίδια κ.ά. Βρέθηκαν επίσης επιμελώς κρυμμένα 82 χάλκινα νομίσματα κλασικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής, 1 ασημένιο νόμισμα οθωμανικής περιόδου, 10 χάλκινα αντικείμενα με ανάγλυφη διακόσμηση, που χρήζουν μελέτης, 21 χάλκινοι κρίκοι, 10 τμήματα μολύβδινων αντικειμένων, 8 χάλκινες εφηλίδες (διακοσμητικά καρφιά) και 4 μολύβδινα αμυγδαλόσχημα αντικείμενα.

«Είναι εξαιρετικά σημαντικό ότι κάποια από τα αντικείμενα αυτά είναι Γεωμετρικής Περιόδου, ενώ εξίσου ενδιαφέροντα είναι και αυτά της αρχαϊκής εποχής», σημειώνει η κ. Δημάκη, προσθέτοντας ότι στη Μυρσίνα, όπου συνελήφθησαν τα μέλη της οικογένειας, είχε γίνει στο παρελθόν επιφανειακή έρευνα και έδωσε ενδείξεις της Γεωμετρικής Περιόδου.

Με ανιχνευτές

Οι δράστες χρησιμοποιούσαν ανιχνευτές μετάλλων -άλλωστε δύο τέτοια μηχανήματα βρέθηκαν στην κατοχή τους- και ενδιαφέρονταν κυρίως για μεταλλικά αντικείμενα, αναζητούσαν πιθανόν οτιδήποτε σε χρυσό.
Από την Αστυνομία συνελήφθησαν ένας 62χρονος, η 53χρονη σύζυγός του και ο 33χρονος γιος τους, σε βάρος των οποίων σχηματίστηκε δικογραφία κακουργηματικού χαρακτήρα για παραβάσεις των νόμων περί αρχαιοτήτων, αλλά και περί ναρκωτικών, όπλων και τελωνειακού κώδικα, καθώς βρέθηκαν επίσης 18 δενδρύλλια κάνναβης, περίπου μισό κιλό χασίς, ένα κυνηγετικό όπλο, 23 φυσίγγια και 30 πακέτα τσιγάρων, χωρίς την ειδική ταινία φόρου.

Ενας από τους συλληφθέντες υπέδειξε ως σημεία όπου βρέθηκαν τα αρχαία κάποια τμήματα της Εγνατίας Οδού, οι αρχαιολόγοι ωστόσο αμφισβητούν τους ισχυρισμούς του, καθώς στα συγκεκριμένα σημεία έγιναν ανασκαφές και δεν υπήρξαν ευρήματα.
Οι Αρχές δεν αποκλείουν οι δράστες να είχαν πιο πολλά αρχαία αντικειμενα, τα οποία και προώθησαν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Γρεβενών έχει σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και όπως λένε οι αρχαιολόγοι, «τα ευρήματα έρχονται από τους αρχαιοκάπηλους». Θυμίζουν μάλιστα ότι πριν από περίπου δύο μήνες στο Δίπορο, έναν μικρό οικισμό στο νοτιοανατολικό τμήμα του νομού, στην περιοχή των Βεντζίων, βρέθηκαν 17 σημεία-τομές που είχαν ανοίξει αρχαιοκάπηλοι, αλλά δεν πρόλαβαν να ολοκληρώσουν την καταστροφή. Οι αρχαιολόγοι που έσπευσαν μάζεψαν κάποια πήλινα αγγεία που είχαν ήδη αρχίσει να βγαίνουν στην επιφάνεια. Αλλά και σε άλλες περιοχές, όπως η Δεσκάτη, πολλά είναι τα κρούσματα αρχαιοκαπηλίας και εκτιμάται ότι έχουν… σηκωθεί πολύτιμοι αρχαιολογικοί θησαυροί.


ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ
Από την Παλαιολιθική Εποχή έως τα οχυρά των Μακεδόνων βασιλέων

Τα Γρεβενά έχουν πλούσια ιστορία και συνεχή κατοίκηση από τους προϊστορικούς χρόνους. Σχετικά πρόσφατα η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως τα λείψανα ενός αξιόλογου οικοδομικού συγκροτήματος, καθώς και έναν πετρόχτιστο άστυλο ναό, στο Καστρί (κάτω φωτογραφία), σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στις ανατολικές πλαγιές της Πίνδου. Η ανασκαφέας, ομότιμη καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Στέλλα Δρούγου, ανέφερε ότι επρόκειτο για μια σπουδαία πόλη, όπως δείχνουν τα αρχιτεκτονικά μέλη, κυρίως μιας εντυπωσιακής δωρικής στοάς, ενώ στον ναό λατρευόταν μια σημαντική θεότητα, ίσως ο Δίας ή η μητέρα των Θεών (Ρέα, Γαία, Κυβέλη). Η αρχαία πόλη ήταν σε συνεχή κατοίκηση από τον 4ο π.Χ. αιώνα έως το 150 π.Χ., όταν καταστράφηκε από τους Ρωμαίους.

Σημαντικά στοιχεία για την προϊστορία των Γρεβενών, έδωσε στη φετινή 29η Επιστημονική Συνάντηση για το Αρχαιολογικό Εργο στη Μακεδονία και στη Θράκη, ο καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Νίκος Ευστρατίου, ο οποίος τεκμηρίωσε την παρουσία του κυνηγού του Νεάντερταλ στη Σαμαρίνα Γρεβενών, σε υψόμετρο ως και τα 2.100 μέτρα. Οι αλπικές κορυφές πρόσφεραν ένα ασφαλές καταφύγιο για τον κυνηγό της Μέσης Παλαιολιθικής Εποχής, που έζησε μεταξύ 70.000 και 40.000 χρόνια από σήμερα. Το αποδεικνύουν χιλιάδες λίθινα εργαλεία της ΜΠΕ, που βρέθηκαν διάσπαρτα και όπως φαίνεται κατασκευάστηκαν από ντόπιο πυριτόλιθο.
Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, τα επιφανειακά και άλλα ευρήματα που έχουν εντοπιστεί σε σποραδικές ή πιο συστηματικές ανασκαφές, συνηγορούν στη διαρκή παρουσία ενός οικιστικού ιστού που ανάγεται στα παλαιολιθικά χρόνια και εκτείνεται σε όλη την ευρύτερη περιοχή του νομού Γρεβενών. Στην αρχαιότητα οι θέσεις των οικισμών ήταν διάσπαρτες από το Βουρινό μέχρι τα βάθη των Χασίων και τους πρόποδες της Πίνδου και πάνω σ’ αυτόν τον οικιστικό καμβά οι Μακεδόνες βασιλείς ίδρυσαν ή ενίσχυσαν έναν ιστό μικρών οχυρών (π.χ. Καστρί).

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ ΣΤΟ «ΕΘΝΟΣ»






Οι αστράφτοντες «θησαυροί» της Ημαθίας

Πολεμική σκηνή στη ζωφόρο του Τάφου της κρίσεως
Τους τάφους των Λευκαδίων, στην πεδιάδα της Νάουσας, δύο από τους πιο εντυπωσιακούς και καλύτερα διατηρημένους μακεδονικούς τάφους που έχουν έρθει στο φως μέχρι σήμερα, ανοίγει για το κοινό η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας, έπειτα από ένα μακροχρόνιο έργο συντήρησης.

Οι Τάφοι της Κρίσεως (4ος π.Χ. αιώνας) και των Ανθεμίων (α’ μισό 3ου π.Χ. αιώνα) είναι από χθες επισκέψιμοι με δωρεάν είσοδο και εκτενές ωράριο (Δευτέρα με Παρασκευή 10:00-18:00) για το κοινό. Μαζί με το αρχαίο θέατρο της Μίεζας, που ανοίγει επίσης για το κοινό, έπειτα από την ολοκλήρωση της συντήρησης και αποκατάστασής του, οι επισκέπτες θα μπορούν να πάρουν μια γεύση από την αρχαία Μίεζα στα χρόνια των Μακεδόνων βασιλέων, όταν δίδασκε εκεί ο Αριστοτέλης «τον ηθικόν και πολιτικόν λόγον» στους νεαρούς Μακεδόνες ευγενείς, μεταξύ αυτών και στον ίδιο τον Αλέξανδρο.

Λεπτομέρεια από την εντυπωσιακή ζωγραφική παράσταση στο αέτωμα της πρόσοψης του Τάφου των Ανθεμίων

«Στη Μίεζα, τον τόπο όπου μαθήτευσαν αυτοί που άλλαξαν τον κόσμο, πρέπει να γίνουν πολλά, σήμερα κάνουμε ένα μικρό βήμα…» σημειώνει η προϊσταμένη της Εφορείας, Αγγελική Κοτταρίδη.
Και οι δύο τάφοι είχαν κατασκευαστεί στον αρχαίο δρόμο που ένωνε τη Μίεζα με την Πέλλα, πρωτεύουσα του Μακεδονικού βασιλείου.
Ο Τάφος της Κρίσεως οφείλει την ονομασία του στη μοναδική για την αρχαία τέχνη ζωγραφική
παράσταση που τον διακοσμεί και έχει ως θέμα την κρίση του νεκρού. Ο νεκρός πολεμιστής οδηγείται από τον ψυχοπομπό Ερμή στους κριτές του Κάτω Κόσμου, Αιακό και Ραδάμανθυ, θέμα εξαιρετικά σπάνιο στην εικονογραφία.

Λεπτομέρεια από τον τοιχογραφικό διάκοσμο του Τάφου των Ανθεμίων

Το μνημείο ανήκει στον τύπο του διθάλαμου μακεδονικού τάφου με καμαρωτή στέγη. Η πρόσοψή του είναι διώροφη και συνδυάζει δωρικό και ιωνικό ρυθμό. Τέσσερις δωρικοί ημικίονες και δύο παραστάδες στις γωνίες κρατούν το επιστύλιο και τη δωρική ζωφόρο, ενώ στην ιωνική ζωφόρο, πιο πάνω, εικονίζεται ανάγλυφα πολεμική παράσταση.

Ο Τάφος των Ανθεμίων

Υπόγειος
Ο Τάφος των Ανθεμίων, σε απόσταση 150 μέτρων από αυτόν της Κρίσεως, είναι υπόγειος, διθάλαμος, κεραμοσκεπής και έχει ναόσχημη πρόσοψη με τέσσερις ημικίονες ιωνικού ρυθμού και διακόσμηση από πολύχρωμα ιωνικά και δωρικά κυμάτια.

Ο κριτής Αιακός, που αποφασίζει για την τύχη του νεκρού, αν δηλαδή θα σταλεί στο νησί των Μακάρων ή στα Τάρταρα.

Ο Ερμής Ψυχοπομπός από τον Τάφο της Κρίσεως

Στο αέτωμα κυριαρχεί εντυπωσιακή ζωγραφική παράσταση, που εικονίζει ζευγάρι ώριμης ηλικίας, καθισμένο σε ανάκλιντρο συμποσίου.
Μια εξίσου εντυπωσιακή παράσταση διακοσμεί την οροφή του προθαλάμου: έξι ανθέμια εναλλάσσονται με νερολούλουδα πάνω σε γαλαζοπράσινο βάθος, που θυμίζει λουλούδια να πλέουν στην επιφάνεια λίμνης. Από τα λουλούδια αυτά ο τάφος ονομάστηκε συμβατικά «Ανθεμίων».

Το Θέατρο της Μίεζας

Η αρχαία Μίεζα, που αποκαλύπτεται σταδιακά στην εύφορη πεδιάδα της Νάουσας, στους πρόποδες του Βερμίου, αποτελούσε μια δυναμική πόλη του μακεδονικού βασιλείου, που αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στους χρόνους των Μακεδόνων βασιλέων, αλλά συνέχισε να ευημερεί και στους μετέπειτα αιώνες. Πρώτα εντοπίστηκαν οι μεγάλοι μακεδονικοί τάφοι των Λευκαδίων και λίγο αργότερα ο χώρος του Νυμφαίου, κοντά στη Νάουσα, που ταυτίζεται με τη Σχολή του Αριστοτέλους.
Το αρχαίο θέατρο είναι της ελληνιστικής περιόδου (2ος αι. π.Χ.) και αποκαλύφθηκε το 1992 στη θέση Μπελοβίνα Κοπανού.-ΒΑΣΙΛΗΣ ΙΓΝΑΤΙΑΔΗΣ-/www.ethnos.gr/

      Δείτε λεπτομέρειες στις φωτογραφίες     

Ο υστεροαρχαϊκός ναός της Θεσσαλονίκης: Προοπτικές διάσωσης και ανάδειξης

Αναπαράσταση του υστεροαρχαϊκού ναού της πλατείας Αντιγονιδών.
Από τον ομότιμο καθηγητή Γιώργο Καραδέδο

«Ο υστεροαρχαϊκός ναός της Θεσσαλονίκης: Προοπτικές διάσωσης και ανάδειξης» είναι ο τίτλος διάλεξης που έδωσε ο αρχιτέκτονας-αρχαιολόγος-αναστηλωτής, Ομότιμος Καθηγητής του ΑΠΘ, Γιώργος Καραδέδος, την Κυριακή 5 Ιουνίου 2016 

«Ο υστεροαρχαϊκός ναός της πλατείας Αντιγονιδών βρίσκεται στον χώρο των ιερών της Θεσσαλονίκης των ρωμαϊκών χρόνων, κοντά στο Σατραπείο. Ο ναός ήταν γνωστός από διάσπαρτα στην πόλη αρχιτεκτονικά μέλη, τα οποία προέρχονταν από την εκσκαφή θεμελίων, το 1936, για την ανέγερση διώροφης κατοικίας. Το 2000, με την ευκαιρία κατεδάφισης της κατοικίας για την ανέγερση πολυώροφης οικοδομής, πραγματοποιήθηκε ανασκαφή, η οποία ξανάφερε στο φως το ανατολικό τμήμα της κρηπίδας του ναού, πλήθος αρχιτεκτονικών μελών και πέντε αγάλματα ρωμαϊκών χρόνων (θεάς Ρώμης, Δία Αιγιόχου, τηβενοφόρου άνδρα και δύο Αδριανού)» αναφέρει σε ενημερωτικό του σημείωμα ο καθηγητής Γιώργος Καραδέδος.

«Η μελέτη των ανασκαφικών δεδομένων οδήγησε στο συμπέρασμα ότι τα αρχιτεκτονικά μέλη προέρχονται από δύο τουλάχιστον
διαφορετικά αρχαϊκά μνημεία, ένα του τέλους του 6ου και ένα των αρχών του 5ου αι. π.Χ. τα οποία μεταφέρθηκαν από άλλη περιοχή στη Θεσσαλονίκη και ανασυντέθηκαν στον χώρο των ιερών στα πρώιμα αυτοκρατορικά χρόνια για να στεγάσουν αυτοκρατορική λατρεία.

»Καθώς η ανασκαφή του ναού δεν έχει ολοκληρωθεί για να προκύψουν πειστικά συμπεράσματα, υπάρχουν προς το παρόν δύο διαφορετικές απόψεις για τη χρονολόγηση της μεταφοράς και τον λατρευόμενο αυτοκράτορα. Η πρώτη υποστηρίζει ότι είναι πιθανόν οι Θεσσαλονικείς για να εξευμενίσουν τον Οκταβιανό, ο οποίος στο Άκτιο νίκησε τον Αντώνιο, με το μέρος του οποίου είχαν ταχθεί, να μετέφεραν τον λαμπρό ναό της Αφροδίτης από την Αίνεια στη Θεσσαλονίκη, όπου λατρεύτηκε ο Ιούλιος Καίσαρας ως σύνναος θεός με τη μυθική πρόγονό του Αφροδίτη, μητέρα του Αινεία, γενάρχη του γένους του Ιούλων. Η δεύτερη άποψη υποστηρίζει ότι ο ναός ανοικοδομήθηκε από μεταφερμένα αρχιτεκτονικά μέλη ή επισκευάστηκε στα χρόνια του Αδριανού, ο οποίος στην περιοχή της Θεσσαλονίκης ταυτίστηκε με τον Δία Ελευθέριο και λατρεύτηκε εδώ ως σύνναος θεός με τη θεά Ρώμη» αναφέρει ο κ. Καραδέδος.

Το τμήμα του αρχαίου ναού που σώζεται στο οικόπεδο της οδού Αντιγονιδών, στη Θεσσαλονίκη.


Περιγραφή του μνημείου

«Από τον ναό, όπως αυτός ανασυντέθηκε στη ρωμαϊκή εποχή, σώζονται: 1) η υψηλή βαθμιδωτή κριπίδα, κατασκευασμένη στα ρωμαϊκά χρόνια και ο στυλοβάτης, ο οποίος ανήκει στην αρχαϊκή εποχή, 2) μια πλίνθος in situ, τμήματα ιωνικών βάσεων κιόνων εφεσιακού ή σαμιακού τύπου και τμήματα από σπείρες βάσεων, 3) τρία τμήματα κιόνων, 4) τρία ακέραια ιωνικά κιονόκρανα και θραύσματα από τέταρτο. Το ένα κιονόκρανο χρονολογείται στις αρχές του 5ου αι. π.Χ. και τα άλλα στο τέλος του 6ου αι. π.Χ., 5) τμήματα γείσων με ιωνικά ωά, αρκετά από τα οποία είναι πιστά αντίγραφα των αρχαϊκών, κατασκευασμένα στη Ρωμαϊκή περίοδο, 6) λεοντοκέφαλη υδρορρόη από την αρχαϊκή σίμη, 7) θραύσματα από το εξαιρετικής τέχνης περιθύρωμα της ανατολικής θύρας, 8) πολλά θραύσματα αρχιτεκτονικών μελών τα οποία δεν έχουν ταυτιστεί.

»Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι ο ναός είναι ιωνικός, “εν παραστάσιν”, περίπτερος, εξάστυλος ή με δεδομένο ότι δεν έχει αποκαλυφθεί η δυτική πλευρά του θα μπορούσε να είναι διπλός εν παραστάσιν, περίπτερος. Είναι, επίσης, άγνωστος, προς το παρόν, ο αριθμός των κιόνων στις μακριές πλευρές του. Το ύψος των κιόνων ξεπερνούν τα επτά μέτρα και το συνολικό ύψος τα 14. Το μάρμαρο κατασκευής του ναού είναι, κατά πάσα πιθανότητα, θασίτικο, επομένως, θα μπορούσαν να αποδοθούν τα αρχαϊκά αρχιτεκτονικά μέλη του σε θασίτικο εργαστήριο» αναφέρει ο ομότιμος καθηγητής.

Προσωρινή ανάδειξη του μνημείου

«Η αποσπασματική αποκάλυψη του ναού και η κάλυψη σημαντικού τμήματός του από την οδό Διοικητηρίου, που καθιστούν προς το παρόν αδύνατη την αναστήλωσή του in situ, οδήγησαν στην απόφαση τα ταυτισμένα αρχιτεκτονικά μέλη του να εκτεθούν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.

»Παρά το μικρό ύψος της αίθουσας τα μέλη αυτά εκτέθηκαν με τη μορφή μιας ιδιότυπης αναστήλωσης, δίνοντας τη δυνατότητα στον επισκέπτη να κυκλοφορεί ανάμεσά τους έχοντας την αίσθηση ότι κινείται στα ερείπια του αρχαίου ναού. Η λύση αυτή είναι προσωρινή, έως ότου ολοκληρωθεί η ανασκαφή του μνημείου και πραγματοποιηθεί η αναστήλωσή του in situ».

Μελλοντική ανάδειξη του μνημείου

«Η μελλοντική ανάδειξη του μνημείου προβλέπει την ολοκλήρωση της αποκάλυψής του και την αναστήλωσή του χωρίς να θιγεί καθόλου η σημερινή λειτουργία της πλατείας Αντιγονιδών. Η πλατεία μπορεί να διαμορφωθεί σε δύο επίπεδα, το σημερινό και το αρχαίο» προτείνει ο κ. Καραδέδος. «Μικρό τμήμα της οδού Διοικητηρίου και της πλατείας Αντιγονιδών μπορεί να διαμορφωθεί σε αερογέφυρα για να δοθεί η δυνατότητα να παραμείνει ο ναός ορατός και να αναστηλωθεί στο σύνολό του. Στα σόκορα των όμορων πολυκατοικιών μπορούν να τοποθετηθούν γιγαντοαφίσες με πληροφορίες για το μνημείο, η ολοκλήρωση της μορφής του οποίου, παράλληλα με την αναστήλωση, μπορεί να επιτευχθεί και με ολογράμματα. Η λύση αυτή εκτός από τη σωτηρία και την ανάδειξη του μνημείου, θα αναβαθμίσει την περιοχή, η οποία είναι αρκετά υποβαθμισμένη». ΕΚ ΤΟΥ :/www.archaiologia.gr/

Ένας αρχαίος ναός της Βέροιας, αφιερωμένος στη Μητέρα των Θεών, Αυτόχθονα

Φ:Angeliki Kottaridi

Τους πρώτους επισκέπτες θα δεχτεί το Σάββατο το Ιερό της Μητέρας των Θεών στη Λευκόπετρα, στις πλαγιές του Βερμίου Ημαθίας.

Ο ναός, που χρονολογείται στους ρωμαϊκούς χρόνους (2ος μ.Χ. αιώνας) και η ανασκαφή έφερε στο φως πάνω από 1.000 επιγραφές, αναστηλώθηκε μέσω του ΕΣΠΑ και ανοίγει για πρώτη φορά για το κοινό με μια μεγάλη ξενάγηση που περιλαμβάνει την παρουσίαση της ιστορίας ενός πολύ σημαντικού ιερού της αρχαίας Βέροιας καθώς και της λατρείας στη Μητέρα των Θεών Αυτόχθονα. Οι κολόνες του ναού είναι πιστά αντίγραφα των αυθεντικών, που, για λόγους ασφάλειας και προστασίας, εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βέροιας, όπως επίσης ο βωμός και αναθήματα.

«Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό ιερό, στο οποίο
λατρευόταν η Μητέρα των Θεών Αυτόχθονα, μια από τις σημαντικότερες θεότητες των Μακεδόνων. Είναι ένας τυπικός αρχαίος ναός, τριμερής με τέσσερις κίονες σε ένα τοπίο μοναδικού φυσικού κάλλους», είπε στο «Έθνος» ο αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Γιάννης Γραικός, υπεύθυνος του έργου της αναστήλωσης του ναού, ο οποίος θα κάνει την ξενάγηση και θα μιλήσει για τη λατρεία της θεότητας.

Σύμφωνα με τον κ. Γραικό, στη διάρκεια των αρχαιολογικών ανασκαφών έχουν βρεθεί διάσπαρτα τμήματα του αγάλματος της Μητέρας των Θεών, είναι όμως τόσο λίγα και τόσο αποσπασματικά, που οι αρχαιολόγοι δεν μπορούν να ανασυνθέσουν το άγαλμα, ούτε καν να βρουν τον εικονογραφικό του τύπο.

Η Μητέρα των Θεών ταυτιζόταν με την Κυβέλη, φρυγική θεότητα, κόρη του Ουρανού και της Γης. Εικονιζόταν ως βασίλισσα με πυργωτό στέμμα, καθισμένη ανάμεσα σε δύο λιοντάρια ή πάνω σε άρμα που το έσερναν πάλι λιοντάρια και η λατρεία της είχε οργιαστικό χαρακτήρα.

«Ένα επιπλέον εντυπωσιακό στοιχείο της ανασκαφής είναι η εύρεση περισσότερων από 1.000 επιγραφών, οι πλειονότητα των οποίων αφορά σε απελευθέρωση σκλάβων», συμπλήρωσε ο κ. Γραικός.

Το Ιερό της Μητέρας των Θεών ανασκάφτηκε το 1965 από τον αρχαιολόγο Φώτη Πέτρα, ο οποίος κατέγραψε τις διαστάσεις του, 14,70μ. και 9,25μ., ενώ νεότερες έρευνες δείχνουν ότι έχει εσωτερικό μήκος συνολικά 24 μ.

Φ:Angeliki Kottaridi

Τα ευρήματα

Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως μαρμάρινα σπαράγματα αρχιτεκτονικών μελών και γλυπτών, καθώς και μεγάλο αριθμό αναθηματικών επιγραφών, ενώ ένα μαρμάρινο τμήμα χεριού με τύμπανο εκτιμάται ότι ανήκε σε λατρευτικό άγαλμα της θεάς. Η Μητέρα των Θεών είναι ιδιαίτερα σημαντική και σχετίζεται με τη βασιλεία των Μακεδόνων. Είναι μάλιστα εντυπωσιακό το ότι λατρευόταν αρκετούς αιώνες μετά την κατάλυση του μακεδονικού βασιλείου. Στη Λευκόπετρα έχει βρεθεί πλήθος πήλινων ειδωλίων, ένα από τα οποία -που βρέθηκε δίπλα στον βωμό-, με πυργωτό διάδημα και το σήμα της ημισελήνου, συγκολλήθηκε ολόκληρο και ταυτίζεται με την προτομή της Μητέρας των Θεών. Ειδώλια της Μητέρας των Θεών με ανάλογα εικονογραφικά χαρακτηριστικά έχουν βρεθεί στα Ιερά της Θεάς στην Πέλλα και στη Βεργίνα, καθώς και στην πόλη των Πετρών Φλώρινας.

Η περιοχή που έχει ανασκαφεί είναι περίπου 12.000 τ.μ. και το ιερό έχει αποκαλυφθεί στο σύνολό του. Η αναστήλωση που κόστισε περίπου 500.000 ευρώ, μαζί με τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.

Η χρήση εκμαγείων για τα αρχιτεκτονικά μέλη κρίθηκε απαραίτητη αφενός για την προστασία των αυθεντικών κιόνων από τις καιρικές συνθήκες και αφετέρου για την αποτροπή βανδαλισμών και κλοπών. Το θέμα δίχασε τα μέλη της ΚΑΣ, αλλά ο αναστηλωτής, καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο ΑΠΘ, Γιώργος Καραδέδος, υποστήριξε ότι «ένα μνημείο δεν είναι μόνο ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά και έργο τέχνης».


Το ιερό της Λευκόπετρας βρίσκεται μόλις 15χλμ. από τη Βέροια και είναι ορατό από την Εγνατία Οδό. Η διαδρομή προς τον αρχαιολογικό χώρο είναι πανέμορφη μέσα από μια δασώδη έκταση με θέα στα Πιέρια Όρη, στον Αλιάκμονα και στο οροπέδιο της Σφηκιάς.
Το ιερό είναι ένας τυπικός αρχαίος ναός αφιερωμένος στη Μητέρα των Θεών, 
που χρονολογείται στους ρωμαϊκούς χρόνους

ΕΠΙΣΗΣ

Φέτος το Βέρμιο έχει την τιμητική του στις Πράσινες Πολιτιστικές διαδρομές και το Σαββάτο, όσοι πιστοί προσέλθετε…. ανοίγει για πρώτη φορά για το κοινό ο ναός της Μητέρας των Θεών στη Λευκόπετρα που αναστηλώθηκε στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ… ξεναγός στο μνημείο θα είναι ο Γιάννης Γραικός που ήταν υπεύθυνος για το έεργο και τελειώνει το διδακτορικό με θέμα ακριβώς τη λατρεία της Μητέρας των Θεών! Την Κυριακή ο Δρ Αλέξανδρος Χατζηιωαννίδης θα σας συνοδεύσει σε μια περιήγηση στη γοητευτική Μίεζα!

Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Σάββατο 28 και Κυριακή 29 Μαΐου:
Πράσινες Πολιτιστικές Διαδρομές στην Ημαθία
To Σαββατοκύριακο 28 και 29 Μαϊου, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας προσκαλεί για μια ακόμη χρονιά μικρούς και μεγάλους να πάρουν μέρος στις Πράσινες Πολιτιστικές Διαδρομές, που φέτος οργανώνει στο Ιερό της Μητέρας Θεάς στη Λευκόπετρα Βερμίου, αλλά και στην αρχαία Μίεζα (περιοχή Νάουσας-Λευκαδίων).

Το Σάββατο 28 Μαϊου στις 11:00, το κοινό θα έχει για πρώτη φορά την ευκαιρία να ξεναγηθεί σε έναν αρχαίο ναό της Βέροιας, αφιερωμένο στη Μητέρα των Θεών Αυτόχθονα. Λίγο πριν την είσοδο στο χωριό Λευκόπετρα, στο Βέρμιο, τη ρωμαϊκή εποχή ιδρύθηκε ο αρχαίος ναός της Μητέρας, ο οποίος πρόσφατα έχει αναστηλωθεί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας. Με θέα τον ποταμό Αλιάκμονα και τα Πιέρια Όρη, στο καταπράσινο μακεδονικό τόπιο όπου πάτησε το πόδι του ο Περδίκας, ο πρώτος Τημενίδης βασιλιάς, οι επισκέπτες θα γνωρίσουν μία από τις πιο σημαντικές θεότητες των Μακεδόνων.

Την Κυριακή 29 Μαϊου στις 10:30, με αφετηρία τον Τάφο της Κρίσεως στα Λευκάδια, θα ξεκινήσει μια περιήγηση που συνδέει την πολιτιστικής κληρονομιά, την ιστορία και τη μυθολογία με ιδιαίτερες πτυχές του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής. Η ξενάγηση στον αρχαιολογικό χώρο περνά από τον Τάφο των Ανθεμίων, καθώς και από το θέατρο και το Νυμφαίο στη Μίεζα, τον τόπο όπου βρισκόταν η Σχολή του Αριστοτέλη. Παράλληλα ο Γιώργος Μάλλιος, διδ. αρχαιολόγος και φιλόλογος του 1ου Λάππειου Γυμνάσιου Νάουσας και ο Νίκος Κύρρου, γεωλόγος, διευθυντής του 3ου Γυμνασίου Νάουσας και ειδικός γνώστης θεμάτων βοτανολογίας, μιλούν για τα φυτά και τα βότανα με αναφορές στον μύθο και την ιστορία.

Οι Πράσινες Πολιτιστικές Διαδρομές οργανώνονται από το 2012 από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού σε όλη την Ελλάδα με στόχο την προαγωγή της βιώσιμης ανάπτυξης μέσω της εκπαίδευσης των πολιτών σε θέματα προστασίας και ανάδειξης του πολιτιστικού πλούτου και του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας.
Πληροφορίες:
Για τη διαδρομή στη Λευκόπετρα: 23310 92347 (Γ. Γραικός)
Για τη διαδρομή στη Νάουσα: 23310 29737(Α. Χατζηϊωαννίδης

Angeliki Kottaridi

·

Έγινε ταυτοποίηση στα Αρχαία Στάγειρα ,είναι το Ηρώον με την τέφρα του Αριστοτέλη…!

ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΑΜΦΙΒΟΛΙΕΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ..!

Το οικοδόμημα στα Αρχαία Στάγειρα 

Το πιο σπουδαίο εύρημα από την εικοσαετή ανασκαφική έρευνα στα Αρχαία Στάγειρα ανακοινώνεται σήμερα στην Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο του Διεθνούς Συνεδρίου «Αριστοτέλης 2400 χρόνια».

Το Ηρώο του Αριστοτέλους δεξιά στην κατάσταση που ταυτοποιήθηκε -Αριστερά  η αναπαράσταση του Ηρώου του μεγάλου φιλοσόφου 

Όπως αναφέρει η έντυπη έκδοση της εφημερίδος «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»…Πλέον ελάχιστες αμφιβολίες υπάρχουν  Το αψιδωτό οικοδόμημα και ο βωμός που αποκάλυψαν οι ανασκαφές στην αρχαία πόλη το 1996 ,δεν μπορεί παρά να ήταν και το ηρώο του Σταγειρίτη φιλοσόφου ..! αυτό αναμένεται να ανακοινωθεί σήμερα.

ΔΕΙΤΕ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΒΙΝΤΕΟ    

 ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΥ Κ.ΣΙΣΜΑΝΙΔΗ ΣΤΟΝ ΡΑΔΙΟΣΤΑΘΜΟ «ΣΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ»        
 

«Ο τάφος του Αριστοτέλη στα Αρχαία Στάγειρα»

Κ. Σισμανίδης: «Νοιώθω ρίγος και αγωνία για τις
 αντιδράσεις αλλά είναι ο τάφος του Αριστοτέλη»
 Του Απόστολου Λυκεσά 


ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΗΜΙΚΥΚΛΙΚΟ ΚΤΙΣΜΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ ΚΤΙΣΜΑ ΑΜΥΝΤΙΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ ΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 
Αποδεδειγμένα και τελεσίδικα, σύμφωνα με όσα πρόκειται να ανακοινωθούν σήμερα, ο τάφος του μεγαλύτερου φιλοσόφου της αρχαιότητας, του Αριστοτέλη (384- 322 π. Χ.), βρίσκεται στα Στάγειρα, στην σημερινή Ολυμπιάδα Χαλκιδικής. 

Διόλου συμπτωματικά, η σχετική ανακοίνωση για τον χώρο που στέγασε την τέφρα του φιλοσόφου, γίνεται στη Θεσσαλονίκη, με την συμπλήρωση 2400 χρόνων από την γέννησή του και ενώπιον 250 αριστοτελιστών από όλο τον κόσμο.

Περισσότερα από 25 χρόνια αφιέρωσε στις ανασκαφές και την έρευνα ο αρχαιολόγος Κώστας Σισμανίδης για να φέρει στο φως τεκμήρια, να τα συναρτήσει με τις αρχαίες πηγές, για να καταλήξει στο συμπέρασμα το οποίο σεμνά είχε ψελλίσει από το 1996.Για όσους δεν τον γνωρίζουν ο κ. Σισμανίδης ήταν όσο εργαζόταν στην 16η Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, από τους πιο ακριβοθώρητους αρχαιολόγους στη Βόρεια Ελλάδα, από αυτούς που δεν μιλούσαν ποτέ αν αυτό που είχαν να πουν δεν έφερε την σφραγίδα της απόδειξης.

Η αφιέρωση της ζωής του στα Στάγειρα ανταμείβεται πλέον με τον τρόπο που ανταμείβονται οι αρχαιολόγοι που δεν σπεκούλαραν ποτέ, δεν κραύγασαν ποτέ, και απέφυγαν τις μεγαλοστομίες, ενώ δεν κρύφτηκαν κιόλας όταν η ιστορία τους κάλεσε όπως συνέβη με το πρόσφατο και κοντινό παράδειγμα της εξόρυξης χρυσού στη Χαλκιδική.

ΤΟ ΤΑΦΙΚΟ ΗΡΩΟΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΙΚΟΣ ΤΟΙΧΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ ΚΤΙΣΜΑ ΠΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 

Στη 1 το μεσημέρι
στο κτίριο της παλιάς φιλοσοφικής σχολής του ΑΠΘ ο κ. Σισμανίδης θα παρουσιάσει τα ντοκουμέντα της πολυετούς έρευνάς του για τον τάφο-ηρώο στον οποίο εναποτέθηκε η τέφρα του Αριστοτέλη, αυτού που τα συμπεράσματά του είναι μέχρι σήμερα σημείο τομής της φιλοσοφικής σκέψης, μόνιμη πρόκληση σε όλους τους επιγόνους που ακόμη κι αν διαφωνούν επικαλούνται τα επιχειρήματα του, του ανθρώπου που εξέτασε κάθε νοητικό πεδίο της εποχής του γράφοντας περίπου τετρακόσιες πραγματείες, για την πολιτική, την ηθική, την λογοτεχνία και την επιστήμη, αυτού που δικαίως χαρακτηρίστηκε από τον Πλάτωνα «ο πρώτος αναγνώστης βιβλίων» στην  ανθρώπινη ιστορία.

Ο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ 

Το «Κόκκινο Θεσσαλονίκης» δημοσιεύει μεγάλο μέρος των στοιχείων και συμπερασμάτων και τις σχετικές φωτογραφίες και αναπαραστάσεις που αναμένεται να προκαλέσουν παγκόσμιο ενδιαφέρον για ένα αρχαιολογικό εύρημα που δεν θα είναι πνιγμένο στη λάσπη καμιάς «εθνικής» ανάγκης και καμιάς προπαγάνδας.

Εξάλλου το σύνολο της πολυετούς ενασχόλησης του κ. Σισμανίδη θα περιμένει, λίγο ελπίζουμε, καθώς είναι έτοιμοι για δημοσίευση τρεις (3) τόμοι με όλο το ανασκαφικό υλικό από την περιοχή.Σύμφωνα με τον κ. Σισμανίδη στην πλαγιά του βορειότερου άκρου των Σταγείρων, κοντά στη Στοά της Αρχαίας Αγοράς αποκαλύφθηκε πολύπλοκο σύμπλεγμα διαφορετικών μεταξύ τους κτισμάτων που χρονολογούνται από την αρχαϊκή μέχρι και τη βυζαντινή περίοδο ως και τα νεώτερα χρόνια.

Το επιδαπέδιο μαρμαροθέτημα 5Χ5 όπου στο κέντρο υπήρχε βωμός  

Δυόμιση μέτρα δυτικά της πύλης του αρχαϊκού τείχους, αποκαλύφθηκε ένας μεγάλος τετράγωνος πύργος των βυζαντινών χρόνων τον οποίο περιβάλλει ένα  εντυπωσιακό αψιδωτό οικοδόμημα, που δίνει αρχικά την εντύπωση πυργοειδούς κατασκευής της αρχαϊκής οχύρωσης. Ωστόσο όπως παρατηρεί κ. Σισμανίδης «προσεκτικότερη παρατήρηση και πολλά κινητά ευρήματα απ΄ αυτό, πείθουν ότι χρονολογείται στους πρώιμους ελληνιστικούς χρόνους». Οι τοίχοι του κτίσματος αυτού σώζονται σε μέγιστο ύψος 1,80, και έχουν το μικρό σχετικά πάχος των 1,10 μ., «το οποίο είναι βεβαίως απαγορευτικό, για να ερμηνευτεί αυτό ως πύργος της αρχαϊκής οχύρωσης» ενώ «σημαντικό χαρακτηριστικό του είναι ότι χτίστηκε με πολύ καλό οικοδομικό υλικό, το οποίο είναι προφανές ότι βρίσκεται εδώ σε δεύτερη χρήση και προέρχεται από παλαιότερα δημόσια κτίσματα.

Έτσι, ενώ οι τοίχοι του είναι χτισμένοι, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, ακανόνιστα, χρησιμοποιούν όμως σε μεγάλο βαθμό εξαιρετικής ποιότητας και επεξεργασίας γωνιόλιθους μαρμάρου, ασβεστολίθους και γρανίτη, ενώ παράλληλα διαπιστώνεται και ιδιαίτερη σπουδή στην κατασκευή τους, αφού η ποιότητα δεν είναι όμοια ούτε ως προς το υλικό που χρησιμοποιήθηκε κατά τόπους, ούτε ως προς τον τρόπο δόμησης». Σειρά δομικών χαρακτηριστικών του κτιρίου και άλλες ανασκαφικές ενδείξεις «οδηγούν στο συμπέρασμα, ότι η ανέγερση του οικοδομήματος έγινε, για κάποιον λόγο, ιδιαίτερα εσπευσμένα».

ΒΙΝΤΕΟ 3D
          

Ο αρχαιολόγος θα αναφερθεί αναλυτικά στις ανασκαφές που έφτασαν μέχρι τον βράχο και έδωσαν πολλά ευρήματα ενώ εντόπισε και την θύρα εισόδου. Για είκοσι χρόνια τουλάχιστον ο κ. Σισμανίδης ενέσκηψε στα προβλήματα χρονολόγησης των ευρημάτων και φυσικά των ερμηνειών τους καθώς δεν ήταν αρκετό το γεγονός ότι το κτίριο αναγόταν στα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια, στην περίοδο δηλαδή αμέσως μετά το θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου.

Ανασκαφές στα Στάγειρα το 1996 

Τα κινητά ευρήματα «πολυπληθής και καλής ποιότητας αβαφής και μελαμβφής κεραμική, η οποία αντιπροσωπεύεται από όστρακα διαφόρων αγγείων, κυρίως σκύφων, πινακίων, κυλίκων και κανθάρων. Και πάνω από πενήντα νομίσματα αρκετά Αλέξανδρου Γ΄, ορισμένα κοπές της Αμφίπολης και της Θεσσαλονίκης, ενώ τα υπόλοιπα είναι των Επιγόνων, όπως του Αντιγόνου Γονατά, Δημητρίου Πολιορκητή κλπ» και κεραμική παραγωγής του βασιλικού κεραμοποιείου επέτειναν από την μία τις χαρές και από την άλλη τις αμφιβολίες.

Τα ευρήματα δεν απαντούσαν στο ερώτημα «τι ήταν αυτό το πεταλόσχημο οικοδόμημα; Γιατί κατασκευάστηκε;». Τέλος, γιατί στο κέντρο αυτού του περίεργου κτιρίου υπήρχε -όπως αποδείχθηκε- βωμός;Το «αρμολόγημα» των ευρημάτων έκαναν τελικά οι αρχαίες πηγές. Η εξαντλητική έρευνα οδήγησε σε αρκετές πηγές και ενδεικτικά αναφέρουμε την αραβική βιογραφία του Αριστοτέλη, του β΄μισού του 11ου αι. μ. Χ. που αντιγράφει βιογραφία του Αριστοτέλη, από κάποιον Πτολεμαίο, που έζησε κατά το α΄ μισό του 4ου αιώνα μ.Χ. και στην οποία αναφέρεται: « Όταν ο Αριστοτέλης πέθανε (στη Χαλκίδα, τον Οκτώβριο του 322 π.Χ.), οι Σταγειρίτες έστειλαν και έφεραν την τέφρα του στην πατρίδα τους, την τοποθέτησαν μέσα σε χάλκινη υδρία και κατόπιν απέθεσαν την υδρία αυτή σε μια τοποθεσία, που την ονόμασαν “Αριστοτέλειον”. Κάθε φορά που είχαν σημαντικές υποθέσεις και ήθελαν να λύσουν δύσκολα προβλήματα, συγκαλούσαν σ΄ αυτόν τον τόπο την συνέλευσή τους».

Οι πληροφορίες αυτές επαναλαμβάνονται «στο χειρόγραφο αριθμ. 257 της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης της Βενετίας (κώδικας Ματσίανης στ. 257), που χρονολογείται γύρω στο 1300 μ.Χ.».Κι αφού αναφερόμαστε στον τάφο του Αριστοτέλη ο κ. Σισμανίδης μετέρχεται ακριβώς της Αριστοτελικής Λογικής για να διατυπώσει τα συμπεράσματά του, ότι το κτίριο αυτό «δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο»:

«Έχουμε άραγε, κατόπιν όλων των ανωτέρων, κάποιο λόγο για να μην θεωρήσουμε ότι το προβληματικό, από την άποψη της ερμηνείας του, αψιφωτό οικοδόμημα, που παραπάνω περιγράψαμε, ήταν ο τάφος του Αριστοτέλη; Υπάρχει κάτι που δεν ταιριάζει ή ενοχλεί σ΄ αυτήν την ερμηνεία; Αντίθετα, θεωρούμε, χωρίς ωστόσο να έχουμε αποδείξεις, παρά μόνον ισχυρές ενδείξεις, ότι όλα συντείνουν προς αυτήν την εκδοχή:

Η θέση στην οποία κτίστηκε μέσα στην πόλη και κοντά στην Αγορά με πανοραμική θέα προς όλες τις κατευθύνσεις, η εποχή της κατασκευής του στην αρχή-αρχή ακόμη της ελληνιστικής περιόδου, το ασύμβατο γι άλλες χρήσεις σχήμα του, ο δημόσιος χαρακτήρας του και η μεγάλη βιασύνη που διακρίνεται στην κατασκευή του, με καλό, αλλά ετερόκλητο οικοδομικό υλικό σε δεύτερη χρήση».

ΠΗΓΗ 
Αποκλειστικά «Στο Κόκκινο» -http://www.stokokkino.gr/

Ακούστε εδώ την συνέντευξη   ΕΔΩ 

Αρχαία Στάγειρα

Ο σημαντικότερος ιστορικός χώρος της Χαλκιδικής, τα αρχαία Στάγειρα, βρίσκονται στη χερσόνησο Λιοτόπι, δίπλα στη σημερινή Ολυμπιάδα. Η περιήγηση είναι πραγματική απόλαυση. Αν μάλιστα θέλετε να τα δείτε όλα να ξέρετε πως θα χρειαστείτε τουλάχιστον 2 με 3 ώρες και μην παραλείψετε το παραλιακό μονοπάτι το οποίο είναι υπέροχο.

Η πόλη ιδρύθηκε το 665 π.Χ., από Ίωνες αποίκους που κατέφτασαν από το νησί της Άνδρου, ενώ λίγο αργότερα εγκαταστάθηκαν σ’ αυτήν και άποικοι από τη Χαλκίδα. Οι πηγές της αρχαιότητας είναι ακριβέστατες όσον αφορά τη θέση της πόλης.

 Ο Στράβωνας την τοποθετεί στα «Γεωγραφικά» του νοτιότερα της αρχαίας Ακάνθου, σε παραθαλάσσια περιοχή και αναφέρει και την ύπαρξη μιας μικρής νησίδας απέναντι από την πόλη, με το όνομα Κάπρος (προφανώς το σημερινό νησάκι Καυκανάς). Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι το ίδιο όνομα αποδίδεται και στο λιμάνι των Σταγείρων, ενώ πολλά νομίσματα της πόλης έφεραν ως σύμβολο έναν κάπρο.

Ασημένια δραχμή των Σταγείρων 

[…] ἔστι δ΄ ‘Άθων ὄρος μαστοειδὲς ὀξύτατον ὑψηλότατον· οὗ οἱ τὴν κορυφὴν οἰκοῦντες ὁρῶσι τὸν ἥλιον ἀνατέλλοντα πρὸ ὡρῶν τριῶν τῆς ἐν τῇ παραλίᾳ ἀνατολῆς. καὶ ἔστιν ἀπὸ πόλεως τῆς ‘Ακάνθου ὁ περίπλους τῆς χερρονήσου ἕως Σταγείρου͵ πόλεως τοῦ ‘Αριστοτέλους͵ στάδια τετρακόσια͵ ἐν ᾗ λιμὴν ὄνομα Κάπρος καὶ νησίον ὁμώνυμον τῷ λιμένι· εἶτα αἱ τοῦΣτρυμόνος ἐκβολαί·

Στράβωνας, Γεωγραφικά 7a.1.33.12

Οταν ο Αριστοτέλης απεβίωσε το 322 π.Χ. στη Χαλκίδα, το σώμα του μεταφέρθηκε στη γενέτειρά του, τα Στάγειρα, όπου θάφτηκε με εξαιρετικές τιμές. Ανακηρύχθηκε «οικιστής» της πόλης και έκτισαν βωμό πάνω στον τάφο του. Μάλιστα, καθιέρωσαν γιορτή στη μνήμη του, τα «Αριστοτέλεια». Σήμερα γίνονται σοβαρές προσπάθειες από την τοπική αυτοδιοίκηση και άλλους τοπικούς φορείς να αναβιώσουν τα «Αριστοτέλεια».

[…] Ο δε γε Αριστοτέλης έρχεται εν τη Μακεδόνων πόλει, ένθα παιδεύει Αλέξανδρον τον κτίστην, και μέγα μέρος γέγονε της τούτου βασιλείας. Πολλά γαρ εδυνήθη παρά τω βασιλεί, και τη δυνάμει δεόντως εχρήσατο, ευ ποιών και εκάστω ιδία και πάσι κοινή. Και ότι μεν πολλούς ιδία ευ εποίησε, δηλώσουσιν αι φερόμεναι αυτού συστατικαί επιστολαί περί τινων προς τον βασιλέα. Ότι δε και κοινή πολλούς ευ εποίησε, δηλοί το και την των Σταγείρων πόλιν κατασκαφθείσαν, πείθειν Αλέξανδρον αύθις κτίζειν. Όθεν και οι Σταγειρίται εορτήν επιτελούσι τω Αριστοτέλει, Αριστοτέλειαν αυτήν προσαγορεύοντες, και τον μήνα δε, εν ω η εορτή επιτελείται, Σταγειρίτην προσαγορεύοντες […]
Aristotelis opera omnia, Τόμος 16, Σελίδα 288

Χώρος ανασκαφής στα αρχαία Στάγειρα – Αρχαϊκά ιερά Β λόφου 

ΟΙ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ
Οι πρώτες ανασκαφικές επεμβάσεις στον αρχαιολογικό χώρο των Aρχαίων Σταγείρων ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και συνεχίστηκαν μέχρι τις μέρες μας φέρνοντας στο φως σημαντικότατα ευρήματα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το σχετικά πρόσφατο πρόγραμμα αναστήλωσης υπό την εποπτεία της ΙΣΤ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, το οποίο με την ολοκλήρωσή του θα προσφέρει πρόσβαση στους επισκέπτες του αρχαιολογικού χώρου σε τμήμα του τείχους που περιλαμβάνει κυκλικό πύργο και τον μεγάλο τετράγωνο πύργο. Στα Αρχαία Στάγειρα συστηματικές ανασκαφές, διαμορφώσεις και αναστηλώσεις έγιναν από τη ΙΣΤ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων μεταξύ 1990-2000, με διευθύνοντα τον αρχαιολόγο Κ. Σισμανίδη -ενώ οι πρώτες ανασκαφικές προσπάθειες ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 από τον Φ. Πέτσα. Ευρήματα από τις ανασκαφές θα δείτε στο αρχαιολογικό μουσείο του Πολυγύρου.-www.dimosaristoteli.gr/

    ΔΕΙΤΕ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΒΙΝΤΕΟ    
        

ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ …..ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΜΙΚΡΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ..ΠΟΥ ΚΟΠΗΚΕ ….ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ….ΑΠΟ ΠΟΛΛΟΥΣ ΙΣΤΟΤΟΠΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΕΙΣ …ΔΙΟΤΙ ΑΝΕΦΕΡΕΙ ΠΟΙΟΙ ΣΤΑΜΑΤΗΣΑΝ ΤΗΝ ΑΝΑΣΚΑΦΗ…!!! ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟ ΧΩΡΟ….ΣΕ…. ΟΛΟ…. ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ  ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ…

Αμφίπολη: Ποιοι και πώς ήθελαν να «θάψουν» τον Μέγα Αλέξανδρο

Μέγα πάθος για τον τάφο

Αμφίπολη: Ποιοι και πώς ήθελαν να «θάψουν» τον Μέγα Αλέξανδρο και γιατί δεν τα κατάφεραν 

Από ένα κομμάτι καμένου ξύλου το ταφικό μνημείο χρονολογήθηκε οριστικά – Ανήκει στην εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. – 

Στο τελευταίο επεισόδιο της περιπέτειας με πρωταγωνιστή τον Τύμβο της Αμφίπολης οποιοδήποτε εύρημα θα μπορούσε να συνδέει το μνημείο με τον Μέγα Αλέξανδρο, εξορκίζεται σαν αμφισβητίσιμο. Κάθε «μακεδονική» υπόθεση που προτείνεται, ιδιαίτερα από τους ανασκαφείς, αντιμετωπίζεται με εχθρότητα από πολλούς αρχαιολόγους, επικρίνεται ως αντιεπιστημονική, προπαγανδιστική, ιδεολογικά ύποπτη κ.ο.κ.

Στο πλαίσιο μιας τάσης που αξιώνει να κυριαρχήσει ελέω κάποιας υπερφυσικής βεβαιότητας την οποίαν κατέχουν αποκλειστικά οι επικριτές των καθ’ ύλην αρμόδιων ερευνητών, η άποψη ότι το μνημείο είναι «ρωμαϊκό» θεωρείται εξ ορισμού ως «επιστημονική» -έστω και εάν δεν βασίζεται σε τεκμήρια, αλλά μόνο σε εκτιμήσεις και υποθέσεις μιας μερίδας αρχαιολόγων. Απεναντίας, η εκδοχή ότι ο Τύμβος είναι μακεδονικός θεωρείται, και πάλι εξ ορισμού, ως «μη επιστημονική» -ακόμη και εάν θεμελιώνεται σε πάμπολλα αρχαιολογικά, καλλιτεχνικά, γεωλογικά κ.λπ ευρήματα: Όμως, από ένα ταπεινό υπόλειμμα καμένου ξύλου, το μνημείο χρονολογείται ακριβώς στην εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Και η συζήτηση σε ό,τι αφορά στην κατασκευή, της καμάρας τουλάχιστον, θα μπορούσε να έχει ήδη κλείσει.

Όχι μόνον φαίνεται να παρήγγειλε ένα μεγαλοπρεπές ηρώον για τον αδελφικό του φίλο και συνοδοιπόρο Ηφαιστίωνα, αλλά ο Μέγας Αλέξανδρος είναι πιθανόν να απεικονίζεται ο ίδιος σε μια ανάγλυφη ζωφόρο. Γενικότερα, η τεχνοτροπία, τόσο της δόμησης, όσο και των έργων τέχνης (αγαλμάτων, αναγλύφων κ.α), ενισχύει ολοένα και περισσότερο την εκτίμηση ότι το ταφικό μνημείο της Αμφίπολης κατασκευάστηκε τον 4ο π.Χ. αιώνα. Επίσης ο λόφος στον οποίον διαμορφώθηκε ο Τύμβος δεν είναι φυσικός, αλλά ανθρωπογενής στο μεγαλύτερο ποσοστό του. Τα χωματουργικά μηχανήματα που αφαίρεσαν χώμα πάνω από το μνημείο, δεν πέρασαν ποτέ πάνω από τον 3ο Θάλαμο. Οι ζημιές στον συγκεκριμένο χώρο φαίνεται ότι επήλθαν από το υπερβολικό βάρος του χώματος άλλων, παλαιότερων ανασκαφών. Εν αγνοία τους οι αρχαιολόγοι που διερεύνησαν προηγουμένως την κορυφή του Τύμβου, επιβάρυναν το μνημείο που παρέμενε κρυμμένο στα σπλάχνα του λόφου κάτω από τα πόδια τους.

Δημήτρης Εγγλέζος

Με βάση τα μέχρι στιγμής συμπεράσματα των κ.κ. Μιχάλη Λεφαντζή, Δημήτρη Εγγλέζου και Αντόνιο Κόρσο (αρχιτέκτων, πολιτικός μηχανικός και αρχαιολόγος-διεθνής αυθεντία στην αρχαιοελληνική γλυπτική αντίστοιχα), το protothema.gr παρουσιάζει αναλυτικά τα επιχειρήματα των ανασκαφέων υπέρ της χρονολόγησης του μνημείου της Αμφίπολης στο τελευταίο τέταρτο του 4ου π.Χ. αιώνα, παρόλο που οι επικρίσεις εναντίον τους μένονται απτόητες. Και αυτό γίνεται διότι, μέχρι στιγμής, όχι επειδή υιοθετούμε απαραιτήτως τις απόψεις των ανασκαφέων, αλλά διότι ο δικός τους λόγος είναι ο μόνος συγκροτημένος και τεκμηριωμένος -μέχρι στιγμής τουλάχιστον. Προφανώς ούτε εκείνοι ούτε εμείς ήμασταν παρόντες όταν κατασκευαζόταν ο Τύμβος, όμως η άκριτη απόρριψη των υποθέσεων που προτείνουν, απάδει, όχι μόνο της επιστημονικής δεοντολογίας, αλλά ακόμη και της στοιχειώδους ηθικής.

Αντόνιο Κόρσο

Στην «αργκό της Αμφίπολης» -εάν υποθέσουμε ότι υπάρχει κάτι τέτοιο- από το προηγούμενο καλοκαίρι κυκλοφορεί ένα φασματικό «ρωμαϊκό πόρισμα». Υποτίθεται πως συνετάχθη από αρχαιολόγους οι οποίοι βασίστηκαν σε μία και μόνη, μάλλον «τουριστική» επίσκεψη στο μνημείο, αλλά και στην εμμονική προσκόλληση ενός γεωλόγου στη θεωρία ότι ο Λόφος Καστά είναι φυσικός. Όμως, τα ευρήματα που παρουσίασαν πρόσφατα οι ανασκαφείς στην 29η Επιστημονική Συνάντηση της Θεσσαλονίκης για το Αρχαιολογικό Έργο στην Μακεδονία και τη Θράκη, καταρρίπτουν οριστικά κάθε είδους «ρωμαϊκό πόρισμα». Αυτό, βεβαίως, δεν αναχαιτίζει τις επιθέσεις εναντίον τους: Κάθε καινούργιο στοιχείο που παρουσιάζει η ανασκαφική ομάδα αμφισβητείται με πάθος, ενώ συμβαίνουν διάφορα παράδοξα: Για παράδειγμα, οι ίδιοι πάνω-κάτω αρχαιολόγοι που το 2014 καταδίκαζαν -και όχι εντελώς αδικαιολόγητα- την προσπάθεια εκμετάλλευσης της ανασκαφής από την τότε πολιτική ηγεσία, σήμερα επιχειρούν να απαξιώσουν τα στελέχη της ανασκαφικής ομάδας. Ενδεχομένως αυτό γίνεται επειδή η νυν κυβέρνηση ενοχλείται από την επιμονή τους να εμφανίζουν σταδιακά ευρήματα που επιβεβαιώνουν τη σύνδεση του Μνημείου με τη μακεδονική δυναστεία.

Με την ίδια λογική ορισμένοι αρχαιολόγοι εξανίστανται όταν ακούν από τους ανασκαφείς ότι «θα πρέπει να κάνουν υπομονή» εφόσον η μελέτη και επεξεργασία των ευρημάτων δεν έχει ολοκληρωθεί. Ωστόσο, το καλοκαίρι του 2014, οι ίδιοι επιστήμονες καυτηρίαζαν σαν ιδιαίτερα παρακινδυνευμένες και πρώιμες τις υποθέσεις που διατυπώνονταν για το μνημείο. Και είναι οι ίδιοι αυτοί που σήμερα δυσανασχετούν με τις καθυστερήσεις, παρόλο που ορισμένοι εξ αυτών καθυστερούν και μάλιστα επί ολόκληρες δεκαετίες τις δικές τους αρχαιολογικές μελέτες.
Είναι πολυάριθμα τα οξύμωρα και ποικίλες οι αντιφάσεις της κόντρας «Μεγαλεξανδρομάχων» και «Μεγαλεξανδροφίλων», δηλαδή μεταξύ αρχαιολόγων και λοιπών επιστημόνων για την Αμφίπολη. Το πιο εντυπωσιακό είναι όμως η αντιστροφή που επιχειρείται ως προς την ερμηνεία του μνημείου σύμφωνα με το εξής υπεραπλουστευτικό, μανιχαϊστικό σχήμα: «Μακεδονικό = κακό, ρωμαϊκό = καλό». Το ότι και οι δύο απόψεις θα μπορούσαν να τεθούν σε επιστημονική συζήτηση, σε μια υγιή αντιπαράθεση και να διαψεύσει ή να επιρρώσει η μία την άλλην, είναι μια διαδικασία που φαίνεται να έχει εγκαταληφθεί, ειδικά για την Αμφίπολη.

Η χρονολόγηση στην εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου 

Όπως εξηγεί στο protothema.gr ο πολιτικός μηχανικός κ. Δημήτρης Εγγλέζος, «τα θολωτά μνημεία γενικά κατασκευάζονται ταυτόχρονα με εξωτερική επίχωση. Μόνο έτσι λειτουργούν σωστά στατικά. Το να καλύπτονται από χώμα είναι μέρος της κατασκευής τους. Πρέπει να είναι θαμμένα. Σε αυτή την εξωτερική επίχωση που λειτουργούσε ως μέσο στήριξης του μνημείου, βρέθηκε ένα ‘καρβουνάκι’. Μάλιστα, εντοπίστηκε ακριβώς στο ύψος της καμάρας. Άρα, το συγκεκριμένο καρβουνάκι, βρέθηκε σε ένα υλικό που χρησιμοποιήθηκε ταυτόχρονα με την επίχωση στη χρονική φάση κατασκευής του μνημείου. Ύστερα από τις αναλύσεις που έγιναν με τη μέθοδο του ‘άνθρακα 14’, η καύση του ξύλου που απέμεινε σαν μικρό κομμάτι κάρβουνου, χρονολογείται μεταξύ 360 και 300 π.Χ. αλλά με μεγαλύτερη πιθανότητα το 320-325 π.Χ. Αυτό είναι το παλαιότερο όριο χρονικά που μπορεί να έχει κατασκευαστεί το μνημείο. Δεν μπορεί να έχει κατασκευαστεί πιο πριν».

Σε αυτά ο αρχιτέκτων κ. Μιχάλης Λεφαντζής συμπληρώνει: «το ξύλο βρέθηκε στην επίχωση, στο ύψος της γενέτειρας της καμάρας. Πιθανώς να προέρχεται από το εργοτάξιο, από κάποιο ικρίωμα. Και είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που βρέθηκε. Το ικρίωμα, η σκαλωσιά, πιθανότατα κατέπεσε όταν έκαναν την κατάχωση από την εξωτερική παρειά, πριν από την ολοκλήρωση της κατασκευής της καμάρας. Και έμεινε εκεί. Είναι δεδομένο ότι αυτό το κομμάτι ξύλου μπαίνει μετά από την κατασκευή της τοιχοποιίας. Έχει χρονολογηθεί η κοπή του ξύλου, από το δένδρο του. Δεν μπορεί να απέχει πολύ χρονικά η κοπή από τη χρήση του στην κατασκευή της καμάρας. Το ‘καρβουνάκι’ μάς δίνει ένα terminus, ένα όριο, για την κατασκευή της τοιχοποιίας. Αυτό το όριο είναι στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Η τοιχοποιία είχε ήδη γίνει όταν έγινε η καύση αυτού του ξύλου».


Μιχάλης Λεφαντζής

Ηρώον Ηφαιστίωνος

Μολονότι τονίζει ότι η ερμηνεία και η ενδεχόμενη ταύτιση του μνημείου με συγκεκριμένες ιστορικές προσωπικότητες δεν είναι δική του αρμοδιότητά, ο αρχιτέκτων κ. Μιχάλης Λεφαντζής αναλύει ότι «βάσει ιστορικών στοιχείων και εφόσον τυπολογικά το μνημείο ανήκει στην κατηγορία του ηρώου, είναι ένα αρχιτεκτονικό έργο το οποίο δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ ολοκληρωμένο σε αυτή τη μορφή. Όσον αφορά στον ήρωα στον οποίον αναφέρεται, επειδή χρονολογείται στα τέλη του 4ου αιώνα, εγώ πιστεύω ότι είναι ένα ηρώο του Ηφαιστίωνα. Το είπα από την αρχή της ανασκαφής σχεδόν. Μάλιστα, η σύνδεση με το περίφημο αρχιτέκτονα Δεινοκράτη έρχεται ακριβώς λόγω Ηφαιστίωνα. Είναι καταγεγραμμένο στη γραμματεία ότι ήταν αυτός που σχεδίασε την πυρά του Ηφαιστίωνα και τα ηρώα του. Επίσης συντήρησε το Αρτεμίσιο της Εφέσου.

Γενικώς θεωρώ ότι αυτή αρχιτεκτονική κατασκευή που έχω μπροστά μου στην Αμφίπολη, βάσει συγκρίσεων και σύμφωνα με την τυπολογική εκτίμηση, είναι ένα από τα ηρώα του Ηφαιστίωνα.
Μέσα στον ταφικό κύκλο που ορίζεται από τον μαρμάρινο περίβολο του Τύμβου εγκαθιδρύεται μια νέα, ηρωική λατρεία, την οποία συνοδεύουν ταφές μέσα στο μνημείο. Στα ηρώα η χθόνια λατρεία, όπως οι περισσότεροι γνωρίζουν, είχε μια διττή λειτουργία: Η πρώτη είναι ότι αυτός που κάνει σπονδή και προσφορά, προσφεύγει στον ήρωα ζητώντας θεραπεία. Και η δεύτερη, ο σπένδων επισκέπτης ζητά να λάβει μια απάντηση από τον ήρωα, έναν χρησμό για κάποιο ζήτημα που τον απασχολεί».

Ο Μέγας Αλέξανδρος στη ζωφόρο, ο Ηφαιστίων και η Ολυμπιάδα.

Το τμήμα της ζωφόρου από το βάθρο του Λέοντα. Απεικονίζεται στρατιώτης με μακεδονική εξάρτυση σε νεκρική πομπή. Εικάζεται ότι είναι ο Μέγας Αλέξανδρος.

Ο Αντόνιο Κόρσο, Ιταλός αρχαιολόγος, ειδικός στην αρχαιοελληνική γλυπτική με πλούσιο επιστημονικό έργο και παγκόσμια αναγνώριση, θεωρεί ότι είναι πολύ πιθανόν στο θραύσμα ζωφόρου που βρέθηκε στην περιοχή του Τύμβου Καστά και πολύ κοντά στο μνημείο, να απεικονίζεται ο Μέγας Αλέξανδρος. Φυσικά, η άποψή του προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και αμφισβητήθηκε μεγαλόφωνα από την πλευρά των αρχαιολόγων που αρνούνται εκ προοιμίου και ανεξαρτήτως ευρημάτων την σύνδεση της Αμφίπολης με τον Μακεδόνα βασιλέα. Ωστόσο, ο Αντόνιο Κόρσο δεν βασίζεται σε βιαστικές εκτιμήσεις, ενώ παραθέτει πλήθος συγκριτικών αναφορών για να ενισχύσει τη θεωρία του. Παρατίθεται εδώ η άποψή του λεπτομερώς, καθώς παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η μεθοδολογική οδός που ακολουθεί, από τον Τύμβο Καστά του σήμερα έως τον Μέγα Αλέξανδρο: «Το κατώτερο τμήμα του βάθρου του Λέοντος περιέτρεχε μια ανάγλυφη ζωφόρος. Σώζονται δύο τμήματα αυτής της ζωφόρου. Στο καλύτερα σωζόμενο και πιο σημαντικό από αυτά τα θραύσματα, διακρίνεται Μακεδόνας πολεμιστής σε προφίλ, χωρίς περικνημίδες, ο οποίος φέρει μακεδονική ασπίδα και κράνος.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως το πρόσωπό του προσομοιάζει στα χαρακτηριστικά των πορτραίτων του Αλεξάνδρου Γ’, όπως αυτό του μουσείου της Δρέσδης.
Στο φόντο διακρίνεται μια συκιά με ένα φίδι τυλιγμένο γύρω από αυτήν. Το κεφάλι του φιδιού σχεδόν εφάπτεται στο κράνος του πολεμιστή. Η συκιά είναι το ιερό δέντρο της Δήμητρος και πιστεύεται ότι πρωτοεμφανίζεται στην Ελευσίνα. Έτσι, το φίδι μπορεί να είναι ο Δίας ο οποίος σύμφωνα με τα ορφικά, πήρε τη μορφή του φιδιού, προκειμένου έρθει σε ερωτική επαφή με την Περσεφόνη, από όπου γεννήθηκε ο Διόνυσος Ζαγρέας. Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, το φίδι σχεδόν εφάπτεται με το κεφάλι του Αλεξάνδρου, διότι αυτός, όπως και ο Διόνυσος, ήταν επίσης γιος του Δία.

» Εναλλακτικά, το φίδι θα μπορούσε να είναι ο Λάδων, το φίδι που βρίσκεται συνήθως τυλιγμένο γύρω από το δέντρο στον κήπο των Εσπερίδων. Η παρουσία του θα μπορούσε να εξηγηθεί από την παράδοση, βάση της οποίας το φίδι και το δέντρο βρισκόταν κοντά στον ποταμό Στρυμόνα και επιπλέον είναι πιθανό να θέλει να υπογραμμίσει το ότι ο πολεμιστής κοντά στο δέντρο -δηλαδή ο Αλέξανδρος- είναι ο νέος Ηρακλής.

Από στιλιστική άποψη, το δέντρο αναπαριστάται σε απλοποιημένη μορφή, με ένα παχύ κορμό και λίγα κλαδιά. Είναι παρόμοιο με τα δέντρα που βλέπουμε στην ζωφόρο με το κυνήγι στον βασιλικό τάφο του Φιλίππου ΙΙ στις Αιγές καθώς και στο ψηφιδωτό με τη μάχη του Αλεξάνδρου στην Casa del Fauno στην Πομπηία.

Αρχαίες ζωγραφικές παραστάσεις που αναδεικνύουν την ομοιότητα της τεχνοτροπίας στην αποτύπωση του δέντρου στο τμήμα της ζωφόρου με τον πολεμιστή.

Έτσι, χάρη σε αυτά τα παραδείγματα το δέντρο υποδηλώνει μια στενή σχέση με καλλιτεχνικά έργα τέχνης που ανατέθηκαν από την βασιλική εξουσία την εποχή του Αλεξάνδρου και των πρώτων Διαδόχων. Εάν το δέντρο ήταν μεταγενέστερο (υστερο-ελληνιστικό ή ρωμαϊκό) θα ήταν πιο νατουραλιστικό.

» Ο πολεμιστής κρατάει ασπίδα και κράνος που δεν είναι κατάλληλα για το μέγεθός του, αλλά είναι μεγαλύτερα: ίσως αυτός φέρει τα όπλα του πολεμιστή που τιμάται στην ζωφόρο. Το μυθικό αρχέτυπο αυτής της αναπαράστασης -ενός ήρωα δηλαδή που φέρει τα όπλα ενός άλλου ήρωα- έχει ρίζες στον Όμηρο, όπου ο Πάτροκλος πηγαίνει στη μάχη φορώντας τα όπλα του Αχιλλέα. Επιπλέον, το επεισόδιο της διαφοράς μεταξύ του Οδυσσέα και του Αίαντα για τα όπλα του Αχιλλέα, μάς προσφέρει την αρχετυπική ιδέα ότι, φέροντας τα όπλα του ενός λατρεμένου ήρωα ήταν σημάδι μεγάλης διάκρισης και ασυνήθιστης τιμής.

» Από τις πρόσφατες επιγραφικές μαρτυρίες αποκαλύπτεται ότι ο τύμβος Καστά ήταν, μεταξύ άλλων και ηρώο του Ηφαιστίωνα. Δεδομένου ότι ο πολεμιστής της ζωφόρου είναι πολύ πιθανό να είναι ο Αλέξανδρος, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι κατά πάσα πιθανότητα αυτός φέρει τα όπλα του αγαπημένου συντρόφου του Ηφαιστίωνα μετά το θάνατό του.

Ο πολεμιστής αναπαριστάται μπροστά από ένα άλογο το οποίο είναι και αυτό σε προφίλ και των οποίου η κεφαλή μπορεί να χρονολογηθεί: η ανατομία της κεφαλής του αλόγου μαζί με την χαίτη μπορεί να συγκριθεί με παραστάσεις αλόγων στο υστεροκλασικό Αρτεμίσιο της Εφέσου.

Κεφαλή αλόγου από το Αρτεμίσιο της Εφέσου. 
Είναι όμοιο με αυτό της ζωφόρου από την Αμφίπολη.

» Η αιχμή μιας σάρισσας εμφανίζεται μπροστά από την ασπίδα και ανήκει στον επόμενο πολεμιστή μάλλον πεζεταίρο της νεκρικής πομπής. Ένα δεύτερο κομμάτι της ζωφόρου στο οποίο σώζεται μόνο το κατώτερο τμήμα αναπαριστά τα πίσω πόδια ενός αλόγου σε κίνηση. Το άλογο μάλλον ανήκει και αυτό στην νεκρική πομπή.

» Στο Λούβρο βρίσκουμε το κεφάλι ενός νεαρού άνδρα σε Θάσιο μάρμαρο, το οποίο όπως φαίνεται ανήκει σε πρόστυπο (σσ: προεξεχον) ανάγλυφο, έχει παρόμοια χαρακτηριστικά, τεχνοτροπία και μέγεθος με τα κομμάτια που προαναφέρθηκαν.

Κεφαλή από ανάγλυφο που σώζεται στο μουσείο του Λούβρου

Η προέλευσή του είναι η Αμφίπολη στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά δυστυχώς το ακριβές σημείο εύρεσής του είναι άγνωστο. Το τμήμα αυτό ενδέχεται να συνανήκει στην ίδια ζωφόρο.

» Η σκηνή που σώζεται στο πρώτο κομμάτι ενδέχεται να ήταν το πιο σημαντικό μέρος της ζωφόρου, έτσι μπορεί να τοποθετηθεί στο μέσο της μετωπικής πλευράς του βάθρου του Λέοντος. Κι αυτό γιατί αποτελεί πηγή έμπνευσης για μια μαρμάρινη αναθηματική στήλη από το δεύτερο μισό του 3ου αι. π.Χ., στην οποία αναπαριστάται υψηλόβαθμος Μακεδόνας αξιωματικός που κρατά στο δεξί του χέρι μια φιάλη πλησίον ενός βωμού.

Μαρμάρινη στήλη από τον 3ο αιώνα π.Χ. Αναπαράσταση Μακεδόνα αξιωματικού. Η ομοιότητα με το κομμάτι ζωφόρου από την Αμφίπολη είναι προφανής.

Από την αριστερή του πλευρά εμφανίζεται ένας πιο μικρόσωμος πολεμιστής, με στρογγυλή ασπίδα και κράνος, όμοιος με τον πολεμιστή της ζωφόρου μας. Στο πλάι του πολεμιστή εμφανίζεται άλογο σε προφίλ στον ίδιο τύπο με αυτόν της ζωφόρου. Η αναφορά της στήλης αυτής στην ζωφόρο είναι σαφής και θα μπορούσε να είναι τοποθετημένη κατά μήκος του παρόδιου νεκροταφείου της Αμφίπολης προς τον τύμβο Καστά.

» Είναι επίσης πιθανό, όπως ο αφηρωισμένος Μακεδόνας στης στήλης αυτής κρατά φιάλη αναμένοντας σπονδή και προφανώς θα ήταν και στο τμήμα της ζωφόρου που λείπει μπροστά από τον στρατιώτη, έτσι και σε μια άλλη ενεπίγραφη στήλη του 4ου αι. παρουσιάζονται ομοιότητες, οι οποίες μάς βοηθούν σε μια περαιτέρω ερμηνεία. Το αναθηματικό ανάγλυφο με αριθμό 1084 που σώζεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, είναι αφιερωμένο στον Ηφαιστίωνα ως ήρωα.

Αναθηματικό ανάγλυφο από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, αφιερωμένο στον Ηφαιστίωνα ως ήρωα. 

Η στήλη αυτή παρουσιάζει επίσης ένα αφηρωισμένο νεαρό άνδρα να στέκεται κρατώντας φιάλη, με ένα άλογο στο φόντο. Βάσει μελετών αλλά και της επιγραφής, ο άνδρας ταυτίζεται με τον Ηφαιστίωνα λόγω της μεγάλης ομοιότητας του κεφαλιού του με το χάλκινο κεφάλι του Ηφαιστίωνα το οποίο βρίσκεται σήμερα στη Μαδρίτη, με αρχική προέλευση από την Ρώμη.

Χάλκινο πορτραίτο του Ηφαιστίωνα από το Μουσείο Πράντο της Μαδρίτης.

Στην στήλη της Θεσσαλονίκης, μια ηλικιωμένη γυναίκα, ντυμένη με χιτώνα και μανδύα σπένδει στην φιάλη του ήρωα από μια οινοχόη. Φέρει επίσης ένα βάζο για θυμίαμα, αποκαλύπτοντας έτσι τον σημαντικό της ρόλο στη λατρεία του ήρωα. Πιθανότατα είχε υψηλό ιερατικό ρόλο στο Ηρώο του Ηφαιστίωνα και θα μπορούσε να ταυτιστεί με την Ολυμπιάδα.

» Το πρόσωπο του νεαρού άνδρα στο θραύσμα από το Λούβρο είναι παρόμοιο με το του Ηφαιστίωνα στην στήλη της Θεσσαλονίκης και έτσι θα μπορούσε να ταυτιστεί με τον αφηρωισμένο νεκρό μπροστά από τον στρατιώτη στη ζωφόρο του βάθρου του λέοντος στον τύμβο Καστά, αναπαριστώντας τον ίδιο τον Ηφαιστίωνα.

Οι σκέψεις αυτές οδηγούν στην πιθανότητα ο Ηφαιστίων και η ηλικιωμένη γυναίκα που σπένδει σε αυτόν στην στήλη της Θεσσαλονίκης, να μιμείται μια προγενέστερη σκηνή, αυτήν της ανάγλυφης ζωφόρου στον Καστά και ότι το κεφάλι του Ηφαιστίωνα που σώζεται μέχρι σήμερα στο Λούβρο, να ανήκει στην ζωφόρο του βάθρου του Λέοντος.

» Τέλος, η στήλη με το φίδι γύρω από έναν παχύ κορμό δέντρου πιθανότατα βρισκόταν στο εσωτερικό του τύμβου, επειδή οι επιφάνειές της είναι καλά διατηρημένες και δεν αποκαλύπτουν μια παρατεταμένη έκθεση στις καιρικές συνθήκες.

Μαρμάρινη στήλη με φίδι κουλουριασμένο σε παχύ κορμό δέντρου.
Εύρημα από το ταφικό μνημείο της Αμφίπολης.

Η ταύτιση της θέσης της στον χώρο 4 και η προφανής σύνδεσή της με την συκιά και το φίδι που αναπαρίστανται στην ζωφόρο, όπου η νεκρική πομπή περνά μπροστά από αυτήν, μας οδηγεί σε μια σειρά πιθανών ερμηνειών, δεδομένου ότι το κομμάτι της ζωφόρου και η στήλη βρέθηκαν μαζί. Το σίγουρο είναι ότι εντάσσονται στην πρακτική μιας χθόνιας λατρείας, συνδέοντας τον κόσμο των νεκρών με τον κόσμο των ζωντανών, ως εικονογραφικό μοτίβο και σύμβολο μιας ευτυχισμένης μετά θάνατον ζωής, βάσει της ορφικής αντίληψης περί μακαριότητας».

Καταρρίπτοντας μία προς μία τις έντονες αντιρρήσεις κάποιων Ελλήνων αρχαιολόγων γύρω από τις τολμηρές προτάσεις του, ο Αντόνιο Κόρσο εξηγεί ότι «η στήλη είναι όντως κομμάτι ζωφόρου, δεν είναι τμήμα πχ επιτύμβιας στήλης όπως είπε κάποια συνάδελφος.
Αυτό φαίνεται, τόσο από το γεγονός ότι
α) είναι πάρα πολύ μεγάλη για επιτύμβια στήλη,
β) η υποδομή στήριξης από την πίσω πλευρά της πλάκας είναι τυπική για ζωφόρους, 
γ) στις στήλες το φίδι δεν πλησιάζει τόσο πολύ την περικεφαλαία, 
δ) σε αυτές τις περιπτώσεις το πρόσωπο είναι ιδεαλιστική απεικόνιση και όχι ρεαλιστικό πορτραίτο,
ε) υπάρχει πομπή ιππέων κάτι που συνηθίζεται στις ζωφόρους και όχι στις επιτύμβιες στήλες,
στ) η καλλιτεχνική ποιότητα είναι πολύ υψηλή, στοιχείο που συνάδει με μια ζωφόρο σε περίοπτο και μεγαλοπρεπές μνημείο και άρα σε γενναιόδωρη χορηγία, 
ζ) το κεφάλι που φυλάσσεται στο μουσείο του Λούβρου προέρχεται και αυτό από την Αμφίπολη, πιθανότατα ανήκε και αυτό στη ζωφόρο του Καστά.


Το κεφάλι που φυλάσσεται στο μουσείο του Λούβρου προέρχεται και αυτό από την Αμφίπολη.

Σε αυτή την υπόθεση οδηγούμαστε διότι φιλοτεχνήθηκε την ίδια περίοδο, η τεχνοτροπία και το μέγεθος είναι πανομοιότυπα με το κεφάλι του στρατιώτη και φυσικά και το μάρμαρο είναι το ίδιο, θασίτικο. Το ίδιο ισχύει επίσης και για το πρόσωπο του Ηφαιστίωνα από το γλυπτό της Θεσσαλονίκης. Επομένως, θεωρώ πως θα πρέπει να απεικονιζόταν και ο Ηφαιστίωνας στην ζωφόρο».
Με την άποψη του κ. Κόρσο συντάσσεται και ο κ. Λεφαντζής, ο οποίος λέει ότι «το κομμάτι με τον πολεμιστή και το άλογο είναι σαφέστατα τμήμα ζωφόρου, διότι γνωρίζουμε παρόμοια τμήματα ζωφόρου σε βάθρα, τα οποία περιέτρεχαν μνημεία, στην Μικρά Ασία, σε αρκετές περιπτώσεις. Και μάλιστα τα συγκεκριμένα βάθρα χρονολογούνται σε περιόδους ακόμη και προγενέστερες αυτής που προτείνεται για την Αμφίπολη».

Για τις «Καρυάτιδες» και τις Σφίγγες

Ο κ. Μιχάλης Λεφαντζής επισημαίνει, και πάλι για την πιστότητα της χρονολόγησης, ότι «η γραπτή ζωφόρος που βρέθηκε στον τρίτο χώρο του μνημείου, μπορεί να χρονολογηθεί, γιατί είναι φτιαγμένη με την μέθοδο της εγκαυστικής, χωρίς φόντο. Εάν ήταν ρωμαϊκή, θα είχε φόντο. Η αποτύπωση των μορφών, η τετραχρωμία που χρησιμοποιήθηκε, όπως και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά, μας δείχνουν ότι η γραπτή ζωφόρος είναι πρώιμη».

Κατά τον κ. Λεφαντζή είναι ξεκάθαρο ότι «το μνημείο δεν μπορεί να είναι μεταγενέστερο από το τέλος του 4ου π.Χ. αιώνα, διότι έχει κατασκευαστεί επάνω σε μια μάζα χώματος, η οποία είναι κατοπινή ή σύγχρονη με την κατασκευή της καμάρας. Και αυτό πιστοποιείται από όλους τους επιστήμονες».

Πολύ ενδιαφέρουσα είναι όμως η ανάλυση του κ. Μιχάλη Λεφαντζή για τα αγάλματα που κοσμούν το ταφικό μνημείο: «Κάποιοι είπαν ότι τα γλυπτά είναι μεταγενέστερα και είναι ‘φερτά’, τοποθετήθηκαν δηλαδή εκ των υστέρων στον Τύμβο. Εξήγησα ότι οι Κόρες είναι τεμάχια μαρμάρου αξεχόντριστα (σσ: μονοκόμματα, μη κατεργασμένα) τετραγωνισμένα και μεγάλα -στην αρχή της διαδρομής τους- τα οποία τοποθετήθηκαν ως στύλοι στη συγκεκριμένη θέση και λαξεύτηκαν επί τόπου από τον γλύπτη.

Οι δύο Κόρες είναι σύγχρονες της κατασκευής της καμάρας, γιατί τα κομμάτια του επιστυλίου, όπως και οι τοίχοι επάνω στις οποίες εδράζουν οι βάσεις των δύο Κορών, είναι συνέχεια της τοιχοποιίας, έως τη στάθμη που βρίσκονται τα πόδια τους. Γωνιάζουν, δε, τόσο καλά, διότι ακριβώς είναι σύγχρονες με την κατασκευή της καμάρας. Μάλιστα, το επιστύλιο πάνω από τις Κόρες εισβάλλει μέσα στην καμάρα, όπως και το ιωνικό επιστύλιο του χώρου 2. Αυτό δεν μπορεί να έγινε σε ύστερη φάση.

» Για τις Σφίγγες ειπώθηκε ότι το κεφάλι δεν ταιριάζει με το σώμα. Έχει γίνει όμως τομή, έχει ληφθεί εκμαγείο της διατομής της απόληξης του λαιμού στην κεφαλή της Σφίγγας, με την εγκοπή που σώζεται σε εξαιρετική κατάσταση και στις δύο Σφίγγες. Το προφίλ και τα χαρακτηριστικά της εγκοπής έχουν ταυτιστεί, με βάση το εκμαγείο της ανατολικής Σφίγγας. Επίσης τα φτερά, επειδή σώζονται οι εγκοπές και οι γόμφοι ένθεσης των φτερών επάνω στα γλυπτά, έχουν ταυτιστεί τα τρία από τα τέσσερα φτερά και σώζονται σε πάρα πολύ κατάσταση. Έχουμε πάρα πολλά κομμάτια και μπορούν να συντεθούν και να διαμορφώσουν το σύνολο.

» Τα φτερά των Σφιγγών έχουν συναρμοστεί στο Μουσείο της Αμφίπολης, έτσι ώστε στο μέλλον να γίνει μια δοκιμαστική τοποθέτηση πάνω στα αγάλματα. Αυτή η εργασία θα γίνει μετά το πέρας της αναστύλωσης. Επάνω στα αγάλματα έχουν συναρμοστεί όλα τα κατώτερα τμήματα των πτερυγίων, εκεί έγινε δοκιμαστική τοποθέτηση, για να δούμε εάν ταιριάζουν.

»Το κεφάλι της μίας Σφίγγας ‘κοίταγε’ μέσα και το άλλο έξω. Αυτό φαίνεται από τις εγκοπές που υπάρχουν πάνω στα γλυπτά για την ένθεση της κεφαλής, οι οποίες έχουν διαφορετική κλίση. Και όχι μόνο κλίση, αλλά και κίνηση στη στροφή του λαιμού, κάτι που συναρτάται με την συνολική γεωμετρία των γλυπτών: Υπάρχει ελαφρά προβολή του ενός από τα μπροστινά πόδια. Και στις δύο υπάρχει προβολή του εμπρός δεξιού, καθώς οι Σφίγγες είναι απόλυτα συμμετρικές, οπότε είναι σαφές ότι κοιτάζουν σε αντίθετη κατεύθυνση η μία από την άλλην.

» Επιπλέον, εάν οι Σφίγγες είχαν μεταφερθεί από κάπου αλλού, τότε τα εσωτερικά τους φτερά, προς την πλευρά της καμάρας, δεν θα ήταν καταβιβασμένα. Θα ήταν σε κανονική θέση, εφόσον θα ήταν ελεύθερα γλυπτά. Και όμως, τα εσωτερικά φτερά είναι καταβιβασμένα, από κατασκευής τους, όπως φαίνεται από τις εγκοπές και τους γόμφους (σσ: τα σημεία σύνδεσης)».

Ο Λέων στην κορυφή και οι επιγραφές

Η θεωρία του κ. Μιχάλη Λεφαντζή ότι ο Λέων της Αμφίπολης, το γιγαντιαίο και επιβλητικό άγαλμα-ορόσημο της περιοχής, αρχικά ανήκε στο ταφικό συγκρότημα του Τύμβου Καστά, έχει προκαλέσει μεγάλη αναταραχή στην κοινότητα των αρχαιολόγων. Η διατύπωση της συγκεκριμένης υπόθεσης έχει γίνει προ τριετίας περίπου και ο αρχιτέκτων την ενισχύει διαρκώς, σε κάθε επιστημονική παρουσίασή του σχετικά με την Αμφίπολη.
Ο κ. Λεφαντζής είναι απολύτως πεπεισμένος ότι ο Λέων βρισκόταν στην κορυφή του Τύμβου, πάνω από το μνημείο και απορρίπτει εντελώς την αντίρρηση που προέβαλε κάποιος γεωλόγος, ότι δηλαδή ο λόφος δεν θα άντεχε τόσο μεγάλο βάρος. Ο κ. Μιχάλης Λεφαντζής κατ’ αρχήν παραπέμπει σε ειδικότερους του ιδίου επιστήμονες: «Ο κος Δημήτρης Εγγλέζος και ο κος Σπύρος Παυλίδης (σσ: καθηγητής Γεωλογίας ΑΠΘ), ο καθένας από τη δική του σκοπιά, έλεγξαν το θεμέλιο της κορυφής και μέσω προσομοιώσεων το ανασύστησαν στην αρχική του κατάσταση. Αυτή η κατάσταση είναι πλήρους κατάχωσης και φαίνεται ότι αντιστοιχεί ακριβώς στο βάθρο του Λέοντος.
 Εκεί υπάρχει μια εφελκυστική, κάθετη ρηγμάτωση η οποία, τοποθετημένη στο γεωτεχνικό μοντέλο το οποίο χρησιμοποίησε ο κος Εγγλέζος, με τα φορτία τα οποία θα μπορούσε να έχει ακόμη και στις μέγιστες τιμές το βάθρο με το Λιοντάρι, αξεχόνδριστο και όχι ξεχονδρισμένο, έγινε κατανοητό ότι η ρηγμάτωση υποδηλώνει βάρος ανάλογο με αυτό του Λιονταριού επάνω στο θεμέλιο».

Με πιο απλά λόγια, κάνοντας μια εικονική αποκατάσταση του Τύμβου Καστά, μια προσομοίωση μέσω υπολογιστή, φαίνεται ότι το βάρος του Λέοντα -και δη πριν το άγαλμα λαξευτεί, απλώς σαν όγκοι μαρμάρου- ταιριάζει ακριβώς σε διαστάσεις με το θεμέλιο που έχει αποκαλυφθεί στην κορυφή του Τύμβου. Επίσης, το βάρος του Λέοντα μαζί με το βάθρο του, όπως δείχνει η ψηφιακή αναπαράσταση, θα προκαλούσε αυτές ακριβώς τις ζημιές (ρωγμές) στο θεμέλιο. Έλα ελαφρύτερο άγαλμα θα προξενούσε διαφορετικού τύπου ρηγματώσεις, όπως και ένα βαρύτερο.

Ο κ. Λεφαντζής προχωρά όμως σε επιπλέον λεπτομέρειες για τον Λέοντα: «Στο κέντρο του κυκλικού περιβόλου ο Λέων κοιτά νοτιοανατολικά, προσανατολισμένος σε ιερά οικοδομήματα πλησίον του Τύμβου. Είναι σχεδιασμένος με οπτική διόρθωση, έτσι ώστε να φαίνεται από απόσταση μεγαλύτερη των 80 μ. και από αρκετά χαμηλότερη στάθμη.

Στο σύνολο των παλαιότερα ευρεθέντων 11 μαρμάρινων μελών του Λέοντος, που βρέθηκαν κατά μήκος του Στρυμόνα σε ακτίνα 4 χιλιομέτρων μακριά από την σημερινή του θέση, μαζί με τεμάχια του περιβόλου, προστίθενται και άλλα τρία μέλη που βρήκαμε πρόσφατα, τα δύο στο Στρυμόνα και το ένα στον Τύμβο.
Η ταύτιση της θέσης του Λέοντος με το θεμέλιο στην σημερινή του θέση δεν είναι η σωστή. Το μόνο αρχιτεκτονικό σύνολο με εκτεταμένη χρήση μαρμάρου στην περιοχή ήταν ο Λέων μαζί με το βάθρο του και από την άλλη ο περίβολος του Τύμβου Καστά. Έχουμε λοιπόν ένα περιτειχισμένο ‘άνδηρο’ (σσ: πλάτωμα) αλλά και εξωτερικούς ιερούς περιβόλους που τυπολογικά, προσδίδουν μια περίοπτη θέση στο γλυπτό και στο βάθρο του».

Σε ό,τι αφορά τις πολυσυζητημένες επιγραφές «(Π)ΑΡΕΛΑΒΟΝ» και το σύμπλεγμα των γραμμάτων, εν είδει μονογράμματος που ακολουθούν, ο κ. Λεφαντζής διευκρινίζει ότι «εγώ δεν έκανα ερμηνεία, απλώς διάβασα μια επιγραφή που ανέγραφε ‘ΠΑΡΕΛΑΒΟΝ’ και ένα μονόγραμμα με ένα ‘η’ και ένα ‘ν’. Όσοι λένε ότι αυτή η επιγραφή είναι του 1ου μ.Χ. αιώνα, καλό θα είναι να περιμένουν την μελέτη των επιγραφολόγων, που είναι οι ειδικοί επί του θέματος. Θα τα μάθουμε όλα από την μελέτη του καθηγητή στο ΑΠΘ κου Παντελή Νίγδελη. Πέραν των μονογραμμάτων ΑΝΤ, του ΑΙ και του Ε στον σωζόμενο κατά χώραν περίβολο, το ‘…ΑΡΕΛΑΒΟΝ ΗΝ’, καταλαμβάνει ολόκληρο το μέτωπο τριών στέψεων ορθοστάτη του περιβόλου οι οποίοι βρίσκονται στα διάσπαρτα με τον Λέοντα, με τα γράμματα να έχουν ύψος άνω των 23 εκατοστών. Είναι εμφανές ότι χαράχτηκε στο αξεχόντριστο τεμάχιο πριν από την διαμόρφωση της περιταίνιας και της αδρής επιφάνειας στο μέτωπό του και έγινε προσπάθεια να σβηστεί (rasura). Το Π χωράει στην οικοδομική αυτή επιγραφή».

Η σημερινή κατάσταση του μνημείου

Καθώς κυκλοφορούν διάφορες διαδόσεις σχετικά με την πραγματική κατάσταση του ταφικού μνημείου, ιδιαίτερα ύστερα από μια μακρά περίοδο κατά την οποίαν είχε εγκαταλειφθεί πλήρως, το protothema.gr απηύθυνε σχετικό ερώτημα στον πολιτικό μηχανικό της ανασκαφής.
Ως ο πλέον αρμόδιος για την ευστάθεια και την προστασία του μνημείου, ο κ. Δημήτρης Εγγλέζος διευκρινίζει ότι «αυτή τη στιγμή εξακολουθεί να παραμένει η προσωρινή στερέωση, η οποία είχε χρησιμοποιηθεί κατά την αποκάλυψη, δηλαδή από το 2014. Η στερέωση αυτή είναι επαρκής για τις συνθήκες που επικρατούν τώρα, έχει γίνει μελέτη στο ΚΑΣ και μάλιστα εγκεκριμένη, που προβλέπει τροποποίηση αυτής της στερέωσης διότι δεν καλύπτει τον σεισμό του κανονισμού. Δηλαδή, εάν, ο μη γένοιτο, συνέβαινε ο σεισμός που προβλέπει ο κανονισμός, θα είχαμε αστοχίες.
Αυτό είναι γνωστό, έχει γίνει σχετική μελέτη, είχε τεθεί εξ αρχής και από εμένα τον ίδιον ότι μετά την προσωρινή στερέωση, οφείλουμε να την επαναπροσδιορίσουμε με την άνεση που έχουμε, υπολογιστικά πλέον, για να καλύπτουμε όλα τα σενάρια φόρτισης. Η μελέτη είναι εγκεκριμένη και περιμένει την υλοποίησή της.

Δεν ξέρουμε πότε θα γίνει αυτή η εργασία, αυτό όμως που μπορεί να πει κανείς είναι ότι όσο νωρίτερα γίνει, τόσο το καλύτερο, διότι δεν μπορούμε να ξέρουμε πότε θα συμβεί ένα δυσάρεστο φαινόμενο.

Από το Δεκέμβριο του 2014 έως το Νοέμβριο του 2015, στην πραγματικότητα δεν έγινε καμία εργασία που να αφορά την προστασία περιβόλου και μνημείου. Εγκρίθηκαν όμως οι μελέτες, οι οποίες είχαν κατατεθεί τμηματικά από 1η Σεπτέμβρη έως μέσα Οκτώβρη και από εκεί και πέρα ξεκίνησε η υλοποίηση τουλάχιστον κάποιου μέρους αυτών των μελετών.

Στο διάστημα αυτό υπήρξαν οι αστοχίες που έχουν καταγραφεί και στον τύπο και έχουν αναφερθεί και από εμένα, λόγω του πολύ βαρέως χειμώνος του 2014-’15, με κάποιες αστοχίες, σίγουρα στα πρανή και σε τμήματα του περιβόλου. Αυτή τη στιγμή, με τις παρεμβάσεις που έχουν γίνει, θα έλεγα ότι ο περίβολος πλέον είναι αρκετά προστατευμένος. Βέβαια, είχαν προταθεί κάποια προσωρινά μέτρα αλλά δεν υλοποιήθηκαν τότε, καθώς επαναπροσδιορίστηκαν πολλά πράγματα. Ωστόσο, η μελέτη που προβλέπει ακριβώς τα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν, έχει κατατεθεί 1η Σεπτέμβρη του 2015. Δηλαδή ανατέθηκε τον Αύγουστο του 2015, υλοποιήθηκε μέσα σε έναν μήνα, εγώ είμαι ο συντάκτης, και από εκεί και πέρα ξεκίνησε μία διαδικασία για την επιχείρηση προστασίας του περιβόλου, η οποία οδήγησε σε ανάδοχο χορηγό, σε συγκεκριμένη κατασκευαστική εταιρία και υλοποιήθηκε μέρος της μελέτης τον Νοέμβριο του 2015. Και έχει οδηγήσει σε μια πολύ πιο ασφαλή κατάσταση τον περίβολο.

Εάν δεν υπήρχε ο ιδιώτης χορηγός, προφανώς θα είχε γίνει διαγωνισμός. Το ότι έγινε υπό μορφήν χορηγίας δεν σημαίνει ότι δεν τηρήθηκαν διαδικασίες επίβλεψης και όλα τα προβλεπόμενα από πλευράς πολιτείας.

Προκειμένου να φτάσουμε στην οριστική ασφάλεια του μνημείου υπολείπονται και άλλες εργασίες που πρέπει να γίνουν. Θα έλεγα ότι σήμερα έχει υλοποιηθεί το 70% των εργασιών της μελέτης που έχουμε καταθέσει. Σε όσον αφορά στην ασφάλεια όμως, το 30% που έχει ήδη υλοποιηθεί, έχει αυξήσει την προστασία του μνημείου κατά 70%. Δεν υπάρχει συνάρτηση του υπολειπόμενου κομματιού με κάποιο έλλειμμα ασφάλειας. Οι πιο σημαντικές προβλέψεις έχουν υλοποιηθεί.

Το τι πρέπει να γίνει, είναι γνωστό. Είναι θέμα προγραμματισμού χρόνου και χρημάτων. Δεν μπορεί να γίνει σοβαρή εκτίμηση κόστους, αλλά τα ποσά δεν είναι υπέρογκα. Και επειδή θα μπορούσε να πει κανείς ότι το μνημείο έχει και ανταποδοτικότητα και στην περιοχή, είναι η επισκεψιμότητα και η ανάδειξη, ότι η επένδυση αυτή, σε κάθε περίπτωση, αξίζει τον κόπο.

Ακόμη και εάν τα χρήματα ήταν πολλά -που δεν είναι- θα έπρεπε να προχωρήσει η αναστήλωση του μνημείου. Αλλά έως ότου φτάσει κανείς στο σημείο να μιλά για επισκεψιμότητα, μένουν ακόμη πολλά να γίνουν. Προηγούνται αρκετές μελέτες και διερευνήσεις που δεν έχουν εκπονηθεί ακόμη.

» Σχετικά με τις ζημιές στον τρίτο θάλαμο που υποτίθεται πως προκλήθηκαν από τα χωματουργικά μηχανήματα έχει δοθεί μελέτη, εγκεκριμένη παμψηφεί από το ΚΑΣ, παρουσία όλων των μελών του τον Οκτώβρη του 2015, η οποία αναλύει λεπτομερώς την παθολογία του τέταρτου χώρου και από που προκλήθηκαν οι ζημιές. Τα εκσκαπτικά μηχανήματα πέρασαν σε χαμηλό ύψος από τον πρώτο και τον δεύτερο θάλαμο, όπου δεν παρατηρούνται σοβαρές αστοχίες. Τα προβλήματα υπάρχουν στον τρίτο θάλαμο, από όπου τα σκαπτικά μηχανήματα, όμως, δεν πέρασαν από πάνω. Και πέρασαν όταν πλέον είχε περαιωθεί η στήριξη εσωτερικά και παρατηρούσαμε και εμείς από μέσα τη συμπεριφορά.

Στην παρουσίαση του ΑΕΜΘ τεκμηριώθηκε ότι σοβαρές βλάβες στον τρίτο θάλαμο προκλήθηκαν από μεγάλου ύψους επιχώσεις, σχετικά πρόσφατες. Έγινε σύγκριση υπολογισμού με την πραγματικότητα. Οι παλαιοί μεγάλοι σεισμοί, πχ της Βυζαντινής περιόδου δεν φαίνεται να έχουν παίξει σοβαρό ρόλο στις βλάβες του μνημείου».

Γιατί βάλλονται οι ανασκαφείς;

Παρόλο που είναι εμφανής η αρνητική στάση μερίδας αρχαιολόγων έναντι των ανασκαφέων, εκ μέρους της «ομάδας Περιστέρη» των ερευνητών της Αμφίπολης, ο κ. Μιχάλης Λεφαντζής παρακάμπτει τις όποιες αλγεινές εντυπώσεις προκάλεσε η συμπεριφορά ορισμένων επιστημόνων: «Δεν θεωρώ ότι υπάρχουν επιθέσεις. Όταν υπάρχει επιστημονική ζύμωση, υπάρχουν επιστημονικές αντιπαραθέσεις. Και αυτά τα ζητήματα λύνονται με επιχειρήματα. Καλό είναι αυτά τα επιχειρήματα να είναι επιστημονικά και όχι σύμφωνα με τα συμφέροντα του καθενός».

Εν κατακλείδι, πάντως, ο κ. Λεφαντζής εξομολογείται ότι παραμένει γοητευμένος από τα ευρήματα του Τύμβου Καστά: «Εγώ δεν νομίζω ότι όλα αυτά τα οποία έχουμε παρουσιάσει το τελευταίο διάστημα αποτελούν εκπλήξεις σε σχέση με το μνημείο. Το ίδιο το μνημείο αποτελεί μοναδικό δείγμα αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, τον οποίον μπορώ να πω ότι θαυμάζω και, όσο περισσότερο εμβαθύνω στα γεωμετρικά του στοιχεία και τις κατασκευαστικές λεπτομέρειες, τόσο του Ταφικού συνόλου όσο και του περιβόλου, μπορώ να πω ότι αυτός που εκπλήσσεται περισσότερο είμαι εγώ ο ίδιος. Βεβαίως, ο αρχιτέκτων είναι ένα κομμάτι μιας διεπιστημονικής ομάδας, η οποία έρχεται προ εκπλήξεων, καθώς δεν περιμέναμε ότι όλα τα στοιχεία της κατασκευής θα είναι τόσο αρμονικά και τόσο μελετημένα.

» Επίσης, κάτι σημαντικό: Ίσως είναι μία από τις λίγες φορές που ένα αντικείμενο αρχαιολογικής έρευνας έτυχε μιας τόσο σφαιρικής παρουσίασης με επιστήμονες, τεχνικούς, μηχανικούς και γεωλόγους, αρχαιολόγους, ανθρωπολόγους κ.λπ. Και όλοι αυτοί δεν εργάστηκαν αποσπασματικά ή αποκομμένα δίνοντας ο καθένας ξεχωριστά τα πορίσματά του. Αντιθέτως διέθεταν συνοχή, μια αντίστιξη στοιχείων, στην οποία το κάθε ζήτημα δέχτηκε επεξεργασία από όλες τις δυνατές πλευρές. Υπ’ αυτήν την έννοια, η Αμφίπολη όχι μόνο δεν διχάζει, αλλά ενώνει την επιστημονική κοινότητα».

Μερος από το δημοσίευμα του Βασίλη Τσακίρογλου , με  Φωτογραφίες: William Faithful στην εφημ. ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ 

Οι νεκροπόλεις της Κρεπενής αλλάζουν το αρχαιολογικό τοπίο της Καστοριάς

Από τους πρώιμους ιστορικούς έως τους ελληνιστικούς χρόνους

Σε συγχρηματοδοτούμενο έργο αποχέτευσης του Δήμου Καστοριάς και σε υποέργο του με αντικείμενο την επίβλεψη των εκσκαφών από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων οφείλεται ο εντοπισμός και ακολούθως η πραγματοποίηση σωστικής ανασκαφικής έρευνας σε τρία αρχαία νεκροταφεία διαφορετικών ιστορικών περιόδων, στη νότια παρόχθια ζώνη της Λίμνης Ορεστίδος, στην περιοχή Κρεπενής της κοινότητας Μαυροχωρίου.

Τα αποτελέσματα της ανασκαφικής αυτής έρευνας ανακοινώθηκαν
την Πέμπτη 3 Μαρτίου 2016, στο πλαίσιο της 29ης Συνάντησης για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη, που πραγματοποιήθηκε 3-5 Μαρτίου 2016 στην Αίθουσα Τελετών της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ. Την ανακοίνωση αυτή με τίτλο «Η Μνήμη της Αθανασίας. Παραλίμνιες νεκροπόλεις από τους πρώιμους ιστορικούς έως τους ελληνιστικούς χρόνους στην Κρεπενή Καστοριάς» υπέγραφαν η Δρ Γεωργία Στρατούλη, Προϊσταμένη του Τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων και Μουσείων της ΕΦΑ Καστοριάς, και οι αρχαιολόγοι συνεργάτες της στην Κρεπενή, Νατάσα Κυριατζή και Ιωάννης Πετσάλνικος. Στην ανασκαφική ομάδα συμμετείχαν, επίσης, τοπογράφοι μηχανικοί, συντηρητές και ειδικευμένοι εργατοτεχνίτες.

Στο περιορισμένο πλάτος του χάνδακα τοποθέτησης του αποχετευτικού αγωγού και σε δύσκολες αμμώδεις επιχώσεις, η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε ταφές τριών νεκροπόλεων, ισάριθμων και άγνωστων προς το παρόν οικιστικών συνόλων της περιοχής. Στοιχεία της οργάνωσης του χώρου των νεκροπόλεων, η κατάσταση διατήρησης των οστών και τα κτερίσματα των ταφών είναι αποκαλυπτικά διαφορετικών εθίμων ταφής και κοινωνικής οργάνωσης.

Η παλαιότερη νεκρόπολη, με έκταση περί τα 1,6 στρέμματα, χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (8ος και 7ος αι. π.Χ.). Περιλαμβάνει μονές ταφές, ενηλίκων και των δύο φύλων, καθώς και παιδιών, τοποθετημένων σε ύπτια στάση και με ενιαίο προσανατολισμό, συνήθως σε απλούς λάκκους, και σπάνια σε κιβωτιόσχημους. Η διάταξη των τάφων ήταν παράλληλη και ιδιαίτερα πυκνή, αλλά και επάλληλη. Τους νεκρούς συνόδευαν λίγα κτερίσματα, συγκεκριμένα χάλκινα κοσμήματα, όπως οκτώσχημες πόρπες, περόνες, ενώτια και δακτυλίδια, και πήλινα αγγεία, χειροποίητα ή/και τροχήλατα, άβαφα ή/και με γραπτή αμαυρόχρωμη διακόσμηση. Οι ταφικές πρακτικές αυτής της νεκρόπολης προδίδουν κοινωνικό μόρφωμα χαμηλής διαστρωμάτωσης και με σεβασμό στις συλλογικές ταυτότητες.

Η δεύτερη νεκρόπολη απέχει περί τα 250 μ. από την προηγούμενη. Εκτεινόταν σε διπλάσια επιφάνεια από εκείνη (3 στρέμματα;) και χρονολογείται στο β΄ μισό του 6ου αι. π.Χ. (υστερο-αρχαϊκοί χρόνοι). Ερευνήθηκαν δέκα τάφοι, όλοι λακκοειδείς, με τους νεκρούς σε ύπτια στάση.

Η εκτεταμένη και αραιή διάταξη των τάφων στο χώρο, και επιπλέον μία τουλάχιστον συγκέντρωση τάφων με όμοιες ταφικές πρακτικές σε περιοχή μικρής έκτασης υποδεικνύουν ότι η αρχαϊκή νεκρόπολη της Κρεπενής ήταν πιθανότατα οργανωμένη σε συστάδες τάφων βάσει συγγενικών δεσμών, κοινωνικής θέσης των νεκρών ή άλλων κριτηρίων. Η ερευνημένη συστάδα τάφων περιλάμβανε τουλάχιστον τρεις ταφές, εκ των οποίων οι δύο πρέπει –βάσει των κτερισμάτων τους– να ανήκαν σε γυναίκες.
Και οι τρεις αυτές ταφές ήταν πλούσια κτερισμένες με πολλά χάλκινα κοσμήματα, όπως πολλές σειρές από ψέλλια (βραχιόλια) στα άνω ή και στα κάτω άκρα (μία από τις “χάλκινες αριστοκράτισσες” έφερε 72 ψέλλια!), πόρπες, περόνες, ενώτια και δαχτυλίδια. Επιπλέον, φορούσαν περιδέραια με χάντρες από γυαλί και ήλεκτρο.

Μέσα στον τάφο τις συνόδευαν ένα ή δύο αγγεία, ενώ περισσότερα πήλινα ή και άλλα σκεύη για αποθήκευση, σερβίρισμα και κατανάλωση υγρών (π.χ. υδρίες, οινοχόες, σκύφοι-κοτύλες) και επιπλέον σκεύη με αλοιφές, έλαια και αρώματα για τη φροντίδα του σώματος (π.χ. γυάλινα πολύχρωμα αλάβαστρα/μυροδοχεία και εξάλειπτρα) απέθεταν οι οικείοι τους σε πατούρα πάνω από τον τάφο, ίσως σε επιμνημόσυνη τελετή.
 Οι πλούσιες αυτές γυναικείες ταφές υπαινίσσονται με σαφήνεια την ύπαρξη πλέον ισχυρής κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Ερευνήθηκαν, επίσης, μία ή δύο ανδρικές ταφές, με χαρακτηριστικό κτέρισμα φύλου την παρουσία σιδερένιας αιχμής δόρατος.

Δύο αιώνες αργότερα, στον όψιμο 4ο αι. π.Χ. (πρώιμοι ελληνιστικοί χρόνοι), σε τμήμα της έκτασης του αρχαϊκού νεκροταφείου, και χωρίς να προκληθεί διαταραχή στις ταφές της αριστοκρατικής τουλάχιστον τάξης, δημιουργήθηκε μια νεότερη νεκρόπολη. Τα έθιμα ταφής, δηλαδή η διαχείριση των νεκρών, όπως και η ποιότητα και ποσότητα των κτερισμάτων τους, που αποτέθηκαν πρωτογενώς, ή και αργότερα, σε τελετές μνημόσυνου, αντανακλούν μια κοινωνία σε οικονομική άνθηση. Οι ελληνιστικοί τάφοι χαρακτηρίζονται από τη διαμόρφωση χαμηλών τύμβων (“τηλεφανή μνήματα”) πάνω από τα συνήθως ορθογώνια ή ελλειψοειδή ορύγματα απόθεσης της σορού και την ξύλινη κάλυψή τους, με τη συσσώρευση αμμώδους επίχωσης και την επένδυσή της με αργούς λίθους. Όλοι οι νεκροί, άντρες και γυναίκες, ήταν κτερισμένοι και ενταφιάζονταν σε ύπτια στάση, αλλά με διαφορετικό προσανατολισμό: οι γυναίκες με το κεφάλι στα ανατολικά και οι άνδρες στα δυτικά. Στα κτερίσματα που είχαν αποτεθεί σε γυναικείες ταφές συγκαταλέγονται κοσμήματα, όπως περίτεχνα ενώτια από χρυσό και χαλκό, ασημένιες και χάλκινες τοξωτές πόρπες, χάλκινες περόνες, αλλά και πήλινα σκεύη αποθήκευσης, προσφοράς και κατανάλωσης υγρών. Χαρώνειοι οβολοί συνόδευαν και τα δύο φύλα. Σκεύη συμποσίου, όπως πήλινοι και χάλκινοι κάνθαροι, καθώς και άλλα πολύ ενδιαφέροντα και σπάνια πήλινα αγγεία, που μιμούνται μετάλλινα σκεύη (π.χ. καδίσκος με ανάγλυφη κεφαλή), αποτελούσαν κτερίσματα ανδρικών ταφών μαζί με σιδερένιες αιχμές δοράτων και στλεγγίδες.

Όπως ανέφερε η κα Στρατούλη, επείγει η συνέχιση της συντήρησης των πολυπληθών κινητών ευρημάτων από τις σωστικές ανασκαφές του 2015 στην Κρεπενή. Επιπλέον, επιτακτική είναι η αναγκαιότητα εύρεσης χρηματοδότησης για την άμεση συνέχιση και ολοκλήρωση της ανασκαφικής έρευνας στις μοναδικές έως σήμερα νεκροπόλεις των αρχαϊκών και ελληνιστικών χρόνων στο βορειοδυτικό άκρο της χώρας. Ελπίζει, επίσης, στην πολύπλευρη υποστήριξη της πολιτείας στην πρωτότυπη και επιτόπια ανάδειξη και αξιοποίηση τμήματος των αρχαίων νεκροπόλεων της Κρεπενής.

Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενο είναι του Γιώργου Βλάχου, της Νατάσας Κυριατζή, του Ιωάννη Πετσάλνικου και της Γεωργίας Στρατούλη. Την επεξεργασία των φωτογραφιών έχει κάνει ο Tάσος Μπεκιάρης. ΠΗΓΗ:www.archaiologia.gr/

ΕΠΙΣΗΣ ΔΕΙΤΕ 
Αρχαιολογικός θησαυρός στην Κρεπενή Καστοριάς






Αμφίπολη: Νέο εύρημα … H ανάγλυφη παράσταση πολεμιστή που προκαλεί… αντιδράσεις (βίντεο)

Αμφίπολη: Συγκλονιστικά νέα στοιχεία για το μνημείο στον Τύμβο Καστά

  ΒΙΝΤΕΟ  

Κατά τη διάρκεια της 29ης Αρχαιολογικής Συνάντησης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης η Κατερίνα Περιστέρη και η ομάδα της παρουσίασαν νέα ευρήματα της έρευνάς τους προκαλώντας διαφωνίες συναδέλφων της – μελών της επιστημονικής κοινότητας.

Το νέο στοιχείο (σε επίπεδο ευρημάτων) κατέθεσε ο Ιταλός αρχαιολόγος Αντόνιο Κόρσο. Πρόκειται για μαρμάρινα μέλη από ζωοφόρο του βάθρου του Λέοντος που εντοπίστηκαν περίπου 120 μέτρα μακριά από τον περίβολο του τύμβου, μέσα σε έκταση με εκατοντάδες ταφές.

Στο θραύσμα που εντοπίστηκε είναι εμφανής η ανάγλυφη παράσταση πολεμιστή με κράνος, ασπίδα και υπερμέγεθες δόρυ ενώ διακρίνονται η κεφαλή ενός αλόγου, ένα φίδι κι ένα μέρος δέντρου.



Το σωζόμενο ανάγλυφο θραύσμα έχει ύψος 1,60 μ. και εκτιμάται ότι έφθανε συνολικά τα 2,70 μ.
Σύμφωνα με τον κ. Κόρσο, η όψη του πολεμιστή «ταυτίζεται» με αυτή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (λόγω της κλίσης των μαλλιών του και της μορφής του) ο οποίος φέρει τον υπερμεγέθη οπλισμό του αφηρωισμένου φίλου και συμπολεμιστή του Ηφαιστίωνα…!!

Αντιδράσεις

Τις εικασίες του
κ. Κόρσο αλλά και μέρος των τοποθετήσεων της κ. Περιστέρη και των υπόλοιπων εισηγητών αμφισβήτησαν -ή ζήτησαν πρόσθετες εξηγήσεις- συνάδελφοί τους και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας που είχαν κατακλύσει το ακροατήριο.

«Πρόκειται για τυπική μορφή πολεμιστή και ηρωικών αναγλύφων». «Ήταν ένας παις -πολεμιστής και γι’ αυτό είναι τόσο μικρός το δέμας σε σχέση με τα όπλα που φέρει». «Οι επιγραφές έχουν χαραχτεί πριν από την τελική διαμόρφωση». «Η τοιχοποία της Αμφίπολης έχει διαμορφωθεί σε δύο χρονικές φάσεις». «Ο περίβολος είναι μεταγενέστερος του μνημείου»… Αυτές ήταν μερικές μόνο από τις ερωτήσεις-τοποθετήσεις αρχαιολόγων καθηγητών του ΑΠΘ προς τους εισηγητές.

Ο εισηγητής εικάζει ότι απεικονίζει τον… Μέγα Αλέξανδρο να φέρει τα όπλα του αφηρωισμένου φίλου του Ηφαιστίωνα

Το σωζόμενο ανάγλυφο θραύσμα έχει ύψος 1,60 μ. και εκτιμάται ότι έφθανε συνολικά τα 2,70 μ. Σύμφωνα με τον κ. Κόρσο, η όψη του πολεμιστή «ταυτίζεται» με αυτή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (λόγω της κλίσης των μαλλιών του και της μορφής του) ο οποίος φέρει τον υπερμεγέθη οπλισμό του αφηρωισμένου φίλου και συμπολεμιστή του Ηφαιστίωνα.Τις εικασίες του κ. Κόρσο αλλά και μέρος των τοποθετήσεων της κ. Περιστέρη και των υπόλοιπων εισηγητών αμφισβήτησαν -ή ζήτησαν πρόσθετες εξηγήσεις- συνάδελφοί τους και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας που είχαν κατακλύσει το ακροατήριο.«Πρόκειται για τυπική μορφή πολεμιστή και ηρωικών αναγλύφων». «Ήταν ένας παις -πολεμιστής και γι’ αυτό είναι τόσο μικρός το δέμας σε σχέση με τα όπλα που φέρει». «Οι επιγραφές έχουν χαραχτεί πριν από την τελική διαμόρφωση». «Η τοιχοποία της Αμφίπολης έχει διαμορφωθεί σε δύο χρονικές φάσεις». «Ο περίβολος είναι μεταγενέστερος του μνημείου»… Αυτές ήταν μερικές μόνο από τις ερωτήσεις-τοποθετήσεις αρχαιολόγων καθηγητών του ΑΠΘ προς τους εισηγητές.

«Βρισκόμαστε σε μια ενότητα του συνεδρίου του ΑΕΜΘ και όχι σε ημερίδα για την Αμφίπολη» αναγκάστηκε να παρέμβει η πρόεδρος της συνεδρίας Μαρία Λιλιμπάκη-Ακαμάτη.

«Ας μην υπάρχουν άλλες βιασύνες για την ερμηνεία, η συζήτηση για το υλικό της ανασκαφής θα διαρκέσει χρόνια. Η αρχή έγινε. Αρκεί η συζήτηση αυτή να γίνεται ανάμεσα σε ειδικούς, στο φυσικό της χώρο που είναι τα επιστημονικά αρχαιολογικά συνέδρια και όχι τόσο «δημόσια» όσο κατέστη τα προηγούμενα χρόνια.

2

           ΕΠΙΣΗΣ     ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΑΝΑΦΟΡΑ      

Αμφίπολη: Συγκλονιστικά νέα στοιχεία για το μνημείο στον Τύμβο Καστά

Με βάση την αποκωδικοποίηση των θραυσμάτων των οικοδομικών επιγραφών που βρέθηκαν λίγα χιλιόμετρα νότια της Αμφίπολης σύμφωνα με τις οποίες αναφέρονται τα εξής: «Εγώ ο Αντίγονος, παρέλαβα οικοδομικό υλικό για την ανέγερση μνημείου προς τιμήν του Ηφαιστίωνος …(Οι ευμεγέθεις επιγραφές -περί τα 25 εκατοστά σε ύψος- με την «υπογραφή» ΑΝΤ που συναντάται σε όλους τους Αντιγονίδες και εδώ αποδίδεται στον Αντίγονο τον Μονόφθαλμο (323-318 π.Χ.), φέρουν χαραγμένη τη λέξη «ΠΑΡΕΛΑΒΟΝ» και στο τέλος το σύμπλεγμα γραμμάτων που σχηματίζει τo όνομα «Ηφαιστίωνος» (δηλαδή, εγώ ο Αντίγονος, παρέλαβα οικοδομικό υλικό για την ανέγερση μνημείου προς τιμήν τού Ηφαιστίωνος).

Ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο που επιβεβαιώνει την επικεφαλής της ανασκαφής στον Τύμβο Καστά κυρία Κατερίνα Περιστέρη ως προς τη χρονολόγηση του μνημείου στον 4ο π.Χ. αιώνα έφερε στο φως η ομάδα των επιστημόνων του ΑΠΘ υπό τον καθηγητή κ. Γρηγόρη Τσόκα.

Κομμάτι ξυλάνθρακα στην επίχωση του τάφου, εξωτερικά ψηλά δίπλα στη θολωτή στέγη, το οποίο εξέτασαν με σύγχρονες μεθόδους οι επιστήμονες (Γ. Συρίδης, Σ. Παυλίδης, Α. Χατζηπέτρος, Γρ. Τσόκας) χρονολογεί την κατασκευή στο δεύτερο μισό του 4ου π.Χ. αιώνα.

Πέρα από τη χρονολόγηση είναι ενδιαφέρον ότι στήλη η οποία αποτυπώνει ένα φίδι που σκαρφαλώνει σε δέντρο βρέθηκε εκτός του ταφικού μνημείου, αλλά σε κοντινό σημείο στον Τύμβο Καστά της Αμφίπολης. Σύμφωνα με υποθέσεις της ανασκαφικής ομάδας, ενδεχομένως να ήταν τοποθετημένο στον χώρο όπου βρισκόταν η κιβωτιόσχημη θήκη. Το εύρημα δεν ήταν έως σήμερα γνωστό.

Αυτό μεταξύ άλλων είναι εκ των νέων στοιχείων που περιλαμβάνουν οι επιστημονικές ανακοινώσεις της ανασκαφικής ομάδας με επικεφαλής την αρχαιολόγο κυρία Περιστέρη στο πλαίσιο της 29ης Αρχαιολογικής Συνάντησης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Επίσης, σύμφωνα με τον υπεύθυνο αρχιτέκτονα της ανασκαφής κ. Μιχάλη Λεφαντζή, υπήρχε μαρμάρινη ανάγλυφη ζωφόρος στη βάση του βάθρου επί του οποίου ήταν ο λέοντας στην κορυφή του τύμβου. Σε αυτή αποτυπωνόταν παράσταση χαρακτηριστική μακεδονικής εικονογραφίας με μακεδόνες στρατιώτες, σάρισες, ασπίδες, μακεδονικό κράνος. Μάλιστα, κατά την εκτίμηση του ειδικού στη γλυπτική κ. Αντόνιο Κόρσο ότι ο άνδρας που οδηγεί την πορεία των στρατιωτών αποτυπώνει πορτρέτο του Μεγάλου Αλεξάνδρου…

Εκτός άλλων, έγινε αναφορά σε τεφροδόχο (μια λαβή βρεθηκε στην κιβωτιόσχημη θήκη από χάλκινο τεφροδόχο αγγείο), που παραπέμπει σε νεκρό με καύση. Επίσης, στο δάπεδο στον δεύτερο θάλαμο του μνημείου διαπιστώθηκε ότι υπήρχε ένα «τετράγωνο αποτύπωμα» και, σύμφωνα με εκτιμήσεις της ανασκαφικής ομάδας, υπήρχε βάση για άγαλμα μπροστά από τις «καρυάτιδες».

Από την κεραμική η οποία, σύμφωνα με την κυρία Περιστέρη, εκτείνεται χρονικά από τον 4ο π.Χ. ως τα ρωμαϊκά χρόνια, προκύπτει, ότι γίνονταν τελετές για αφηρωισμό.

Οι ανασκαφείς έχουν κατ’ επανάληψιν τονίσει ότι η αποξήλωση του τύμβου από τα μάρμαρα του περιβόλου και του μνημείου έγινε από τους Ρωμαίους. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κυρία Περιστέρη σημείωσε ότι έχει βρεθεί και ρωμαϊκή κεραμική έως τον 3ο μ.Χ. αιώνα.

Πάντως, το εύρημα με τη στήλη που έχει παράσταση με φίδι ενισχύει την ερμηνεία για τελετουργίες (χθόνια λατρεία) στο μνημείο το οποίο, σύμφωνα με την επικεφαλής των ανασκαφών στον τύμβο της Αμφίπολης κυρία Περιστέρη, κατασκευάστηκε, τουλάχιστον αρχικά, ως ηρώον προς τιμήν του αφηρωισμένου Ηφαιστίωνα το τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα. Επίσης, ο αρχιτέκτονας αναφέρθηκε σε τελετουργίες.

Αρχιτεκτονικά και οικοδομικά χαρακτηριστικά

Σημαντικά στοιχεία για τα αρχιτεκτονικά και οικοδομικά χαρακτηριστικά στην εξέλιξη του μνημειακού συνόλου τύμβου Καστά Αμφίπολης έδωσε ο κ. Λεφαντζής, ενώ εντυπωσιακές ήταν οι αναλύσεις του κ. Κόρσο για τη γλυπτική με επίκεντρο τη μελέτη διάσπαρτων μαρμάρινων αναγλύφων από την ευρύτερη περιοχή του τύμβου Καστά Αμφίπολης.

Κατά τους ανασκαφείς, με αφορμή τον θάνατο του Ηφαιστίωνα κατασκευάστηκε το μνημείο με την κιβωτιόσχημη θήκη. Ο περίβολος ενοποίησε το σύνολο του χώρου, ο οποίος είχε την ιερότητα προγενέστερων ηρωικών ταφών, και γίνεται η επιστέγαση -και με τον λέοντα στην κορυφή- της νέας λατρείας του αφηρωισμένου στρατηγού.

Σφίγγες, κόρες («καρυάτιδες») και βοτσαλωτό ψηφιδωτό με την «αρπαγή της Περσεφόνης» τοποθετούν χρονικά στην ίδια πρώτη φάση που χτίζεται το μνημείο, δηλαδή μαζί με την καμάρα. Είναι αξιοσημείωτο ότι, σύμφωνα με τα αρχιτεκτονικά στοιχεία, το τεμάχιο του μαρμάρου που ξεχονδρίστηκε για την κατασκευή των «καρυατίδων» έχει συσχετισθεί με το μάρμαρο που ξεχονδρίστηκε για την κατασκευή του γλυπτού του λέοντος.

Σε επόμενη οικοδομική φάση μπαίνει η θύρα και η γραπτή ζωφόρος η οποία βρίσκεται ψηλά στους τοίχους του χώρου με το ψηφιδωτό.

Στις 12:30 το μεσημέρι της Παρασκευής ξεκίνησε τη διάλεξή της η κυρία Περιστέρη μπροστά σε επιστημονικό κοινό. Ακολούθησαν οι υπόλοιποι επιστήμονες της ανασκαφικής ομάδας και έγινε εκτενής επιστημονική συζήτηση, μέχρι αργά το απόγευμα, και δόθηκαν διευκρινίσεις από την ανασκαφική ομάδα.

ΜΙΑ ΑΠΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΙΣΤΟΤΟΠΟ  «ΕΜΠΕΔΟΔΗΜΟΣ»

ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ, 4 ΜΑΡΤΊΟΥ 2016
Ο ΤΑΦΟΣ ΤΗΣ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ-ΚΟΙΝΟ ΤΑΦΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙ ΗΦΑΙΣΤΙΩΝΑ;

Σήμερα 4/3/2016 έγινε η παρουσίαση της ανασκαφικής ομάδας για τον Τύμβο Καστά.

Τα μέχρι στιγμής δεδομένα από τις ανακοινώσεις είναι πολύ πτωχά, όμως ένα στοιχείο που έλαβε το φως της δημοσιότητας αποτελεί μια πολύ σημαντική «ανατροπή» (ή επιβεβαίωση) στα μέχρι στιγμής δεδομένα.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ-Συγκλονίζει νέο εύρημα για τον Μ. Αλέξανδρο, αναφορικά με το βάθρο του Λέοντα, το οποίο ταυτίζεται πλήρως με το μνημείο, «σύμφωνα με τον υπεύθυνο αρχιτέκτονα της ανασκαφής κ. Μιχάλη Λεφαντζή, υπήρχε μαρμάρινη ανάγλυφη ζωφόρος στη βάση του βάθρου επί του οποίου ήταν ο λέοντας στην κορυφή του τύμβου. Σε αυτή αποτυπωνόταν παράσταση χαρακτηριστική μακεδονικής εικονογραφίας με μακεδόνες στρατιώτες, σάρισες, ασπίδες, μακεδονικό κράνος. Μάλιστα, κατά την εκτίμηση του ειδικού στη γλυπτική κ. Αντόνιο Κόρσο ότι ο άνδρας που οδηγεί την πορεία των στρατιωτών αποτυπώνει πορτρέτο του Μεγάλου Αλεξάνδρου…»

Δηλαδή, με δεδομένο ότι η εκτίμηση του κ.Corso  είναι σωστή, ο Μέγας Αλέξανδρος αποτελεί κεντρική φιγούρα της πομπής! Δηλαδή στο σήμα του Τύμβου Καστά, το οποίο, με τα μέχρι τώρα δεδομένα,  αποτελούσε ηρώο του Ηφαιστίωνα,  κυριαρχεί ο Αλέξανδρος!
Είναι δυνατόν στο σήμα του  Τύμβου ενός ήρωα, να παρίσταται κάποιος άλλος  και όχι ο τιμώμενος ήρωας ; Προφανώς όχι! Αλλά αυτό σημαίνει ότι το σήμα αναφέρεται στον Αλέξανδρο.
Όμως το ταφικό μνημείο είναι αφιερωμένο στον Ηφαιστίωνα. Πως συμβιβάζονται αυτά τα δύο;

Η παρουσία του Αλεξάνδρου θα μπορούσε να ερμηνευτεί ότι ηγείται της πομπής που φέρει τον ήρωα Ηφαιστίωνα για να ταφεί στο ηρώον του.  Είναι αυτό ή μήπως σχετίζεται και ο Αλέξανδρος με το μνημείο ;

Η απάντηση δίδεται λίγο πιο κάτω στο άρθρο όπου (αν μεταφέρονται σωστά αυτά που ισχυρίσθηκαν οι ανασκαφείς) : «Κατά τους ανασκαφείς, με αφορμή τον θάνατο του Ηφαιστίωνα κατασκευάστηκε το μνημείο με την κιβωτιόσχημη θήκη. Ο περίβολος ενοποίησε το σύνολο του χώρου, ο οποίος είχε την ιερότητα προγενέστερων ηρωικών ταφών, και γίνεται η επιστέγαση -και με τον λέοντα στην κορυφή- της νέας λατρείας του αφηρωισμένου στρατηγού».

Δηλαδή η κιβωτιόσχημος θήκη κατασκευάσθηκε ταυτόχρονα με το μνημείο με αφορμή τον θάνατο του Ηφαιστίωνα. Αν όμως επρόκειτο να ταφεί μόνο ο Ηφαιστίων,με δεδομένο ότι ο Ηφαιστίων είχε αποτεφρωθεί,  γιατί η κιβωτιόσχημος θήκη ήταν τόσο μεγάλη και μάλιστα με δύο θέσεις, μια για την ξύλινη κλίνη/σαρκοφάγο και μια για την τεφροδόχο ;

Μήπως διότι επρόκειτο να ταφεί και κάποιος άλλος εκεί μαζί με τον Ηφαιστίωνα ; Και ποιός «κοινός θνητός» θα μπορούσε να ταφεί μαζί με έναν  αφηρωισμένο νεκρό, αν όχι κάποιος που ήταν και αυτός τουλάχιστον αφηρωισμένος, αν όχι ο ίδιος θεός;

Έτσι με την σημερινή ανακοίνωση, με δεδομένο πάντα ότι η εκτίμηση του κ.Corso  είναι σωστή, επιβεβαιώνεται η υπόθεση μας για την αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν στον ενταφιασμό των νεκρών του Τύμβου Καστά, όπως διατυπώσαμε τον Ιούνιο του 2015 στην ανάρτηση  Ο ΜΑΚΡΥΣ ΚΙΒΩΤΙΟΣΧΗΜΟΣ ΤΑΦΟΣ, Η ΤΕΦΡΟΔΟΧΟΣ ΚΑΙ Ο «ΚΟΝΤΟΥΛΗΣ» : ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ‘Η/ΚΑΙ ΗΦΑΙΣΤΙΩΝ; :

–          Ο Ηφαιστείων πεθαίνει στα Εκβάτανα , μεταφέρεται μετά από κάποιους μήνες στην Βαβυλώνα όπου αποτεφρώνεται.
–          Ο Αλέξανδρος μόλις έμαθε τον θάνατο του Ηφαιστίωνα παραγγέλνει την κατασκευή ενός λαμπρού ταφικού μνημείου προς τιμήν του με σκοπό να εναποτεθούν τα οστά του εκεί.  Σχετική τεκμηρίωση παρέχει η εισήγηση του καθηγητή κ.Μαυραγάνη. Μετά την αποτέφρωση τα οστά του μεταφέρονται στην Μακεδονία και συγκεκριμένα στην Αμφίπολη. Εκεί θάβονται μόλις ολοκληρώνεται ο τάφος .
–          Λίγους μήνες όμως μετά την αποτέφρωση του Ηφαιστείωνα πεθαίνει και ο Αλέξανδρος στην Βαβυλώνα και μεταφέρεται στην Αλεξάνδρεια όπου και θάβεται.
–          Όμως ο αρχικός προορισμός της σορού του Αλεξάνδρου ήταν η Μακεδονία όπως μας λέει ο Παυσανίας.  Ενώ όμως όλοι υποθέτουν ότι ήταν οι Αιγές, ίσως το γεγονός ότι ο φίλος του και ισόθεος Ηφαιστείων είχε ταφεί  στην Αμφίπολη  (ή  προορίζετο να ταφεί μιας και ο τάφος να μην είχε ακόμα ολοκληρωθεί) ο τελικός προορισμός του ήταν η Αμφίπολη.
–          Δεδομένου ότι ο τάφος ήταν ακόμα στο στάδιο κατασκευής (εκτιμάται ότι η κατασκευή του διήρκησε δύο χρόνια περίπου  και  «κατά σύμπτωση» η αρμάμαξα με την σορό του Αλεξάνδρου ξεκίνησε από την Βαβυλώνα δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου)  ο ταφικός θάλαμος και ο κιβωτιόσχημος τάφος ετοιμάστηκαν για να υποδεχτούν και την σορό του Αλεξάνδρου. Για αυτό και ο κιβωτιόσχημος τάφος είχε τέτοιες διαστάσεις ώστε να υποδεχτεί και την τεφροδόχο με τον Ηφαιστίωνα και την σορό του Αλεξάνδρου. Έτσι στολίζεται με όλα εκείνα τα σύμβολα που αρμόζουν σε δύο αφηρωισμένους νεκρούς, ιδιαίτερα δε για τον Αλέξανδρο τοποθετούνται οι ρόδακες αλλά και το χαρακτηριστικό γαλάζιο μάτι στο άλογο του ψηφιδωτού (κατ’εμέ το αδιαμφισβήτητο και καταλυτικό χαρακτηριστικό που παραπέμπει στον Αλέξανδρο -βλέπε   ΤΟ ΜΑΤΙ… ΠΟΥ «ΒΓΑΖΕΙ ΜΑΤΙ» ).
–          Οι Σφίγγες στην είσοδο έχουν τα κεφάλια τους στραμμένα το ένα προς τα μέσα και το άλλο προς τα έξω παραπέμποντας στην ύπαρξη δύο νεκρών μέσα στο ταφικό μνημείο. Ισως ο συμβολισμός να παραπέμπει στο ότι από τους δύο νεκρούς μόνο ο ένας ήταν μέσα, ενώ η δεύτερη σφίγγα κοίταζε προς τα έξω αναμένοντας να δει να έρχεται και ο δεύτερος νεκρός.
–          Όμως τελικά, λόγω της υφαρπαγής της σορού του Αλεξάνδρου από τον Πτολεμαίο  θάβεται μόνο ο Ηφαιστείων και το μνημείο γίνεται επισκέψιμο για να τιμάται ο αφηρωισμένος  και εντόπιος ήρωας   Ηφαιστείων. Η τεφροδόχος με τα οστά του κρύπτεται στον κιβωτιόσχημο τάφο  και  τοποθετείται  το δάπεδο του ταφικού θαλάμου.
 Κάποια στιγμή αργότερα, ίσως να μετεφέρθη και η σορός του Αλεξάνδρου και να  ενταφιάστηκε  εκεί, στην ξύλινη θήκη ή σαρκοφάγο,  όπου και ελάμβανε τιμές μαζί με τον ήρωα Ηφαιστίωνα. Σχετικά έχουμε αναφερθεί στη ανάρτηση μας : ΤΟ «Π» ΚΑΙ ΤΟ «ΣΚΟΥΠΙΣΜΑ» ΤΟΥ ΤΑΦΟΥ.

Ίσως βέβαια και να μην μετεφέρθη ποτέ. (Βέβαια η ανεύρεση στολιδιών από την ξύλινη νεκρική κλίνη/σαρκοφάγο μάλλον ενισχύει την υπόθεση ότι υπήρξε τελικά τέτοια κλίνη/σαρκοφάγος, άρα και ο νεκρός). Όμως μετά και τις σημερινές ανακοινώσεις, η περίπτωση η υπόθεση μας τελικά να ισχύει είναι πολύ πιο πιθανή παρά ποτέ!

Το ταφικό μνημείο αποτελεί κοινό ταφικό μνημείο Αλεξάνδρου και Ηφαιστίωνα!

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑